افزايش روزافزون هزينههاي نظام سلامت و محدودیت منابع مالی به بحث روز تصمیمسازان و تصمیمگیران کلیه کشورها اعم از توسعه یافته و درحال توسعه با سطوح مختلف از تولید ناخالص داخلی تبدیل شده است.
توسعه سريع فناوريهای مرتبط با علوم پزشکی و دارویی به موازات افزايش تقاضا برای بکارگیری این فناوريهای نوظهور در کنار محدودیت منابع مالی و تعهد به ایجاد برقراری عدالت در دسترسی و بهرهمندی آحاد جامعه از مراقبتهای مرتبط با سلامت، تشکیل مراکز ملی ارزیابی فناوریهای سلامت در کلیه کشورها را توجیه و ضروری میکند.
امروزه در کلیه کشورهای مترقی و از جمله کشورمان ایران براساس یک متدولوژی تخصصی فرآیند تصمیمسازی و تصمیمگیری توام با علم، آگاهی و شفافیت درخصوص نتایج مثبت و تبعات منفی ناشی از انتخاب يک گزينه تکنولوژیک قابل ارزیابی و نتیجهگیری بدون هرگونه جهتگیری خاص است.
ارزيابی فناوریهای سلامت به مثابه ابزار و سنجهای معتبر و نظاممند شرايط لازم براي استفاده از فناوريهاي سلامت و بهرهمندی از نتايج مثبت و بالعکس آسیبهای ناشی از تبعات منفی انتخاب گزینهها را با تجزیه و تحلیل معیارهای گوناگون مرتبط با یک فناوری جدید اعم از ۱) معیارهای ایمنی، ۲) معیارهای اثربخشی، ۳) معیارهای اقتصادی – هزینههای نسبی، ۴) معیارهای اخلاقی، قانونی و سازمانی مرتبط با فناوری و نهایتا ۵) معیارهای مرتبط با بیمار مورد واکاوی قرار میدهد و گزارشات غربالگری، شواهد پشتیبان و توصیههای کارشناسی مربوطه را در اختیار سیاستگذاران کلان نظام سلامت قرار میدهد.
همواره در این غربالگریها و گزارشات حاصله تلاش میشود مطالب ارائه شده از معتبرترین منابع تحقیقاتی که حاوي گزارشات مرور سیستماتیک، ارزیابی اقتصادي، ارزیابی اتیکال و رگولاتوری، فاکتورهاي ایمنی، اثربخشی و هزینه-اثربخشی فناوري مورد واکاوی را در بر میگیرند،استفاده آنالیتیکال و نه البته شهودی شود.
در همین راستا در مرحله نخست اطلاعات اولیه مرتبط با فناوری هدف، نحوه کارکرد فناوری هدف، انواع فناوریهای مشابه موجود، فناوريهاي جایگزین و سایر اطلاعات عمومی مربوط به فناوري هدف از طریق جستجوي دقیق در پایگاههاي موثق علمی، پزشکی، دارویی و فنی استخراج میشود.
از طرف دیگر با توجه به ضرورت حفظ ایمنی بیمار طی فرآیند تشخیص، درمان و انواع مداخلات پزشکی، در مرحله دوم غربالگري انواع تاییدیههاي بینالمللی و صادره از سوی Regulatory Bodies و Certificate Bodies مرتبط با فناوري هدف به دقت بررسی و اعتبارسنجی میشوند تا در صورت عدم تایید و مخاطرهآمیز تلقی شدن آن فناوري از فهرست اولویتهاي ملی و کشوری حوزه سلامت خارج شود و همچنین از مطالعه سایر فاکتورها نیز صرفنظر میشود.
همچنین در مرحله سوم پایگاههاي معتبری چون CRD TRIP Database,
Cochrane Library و PubMed مورد جستجو قرار میگیرند تا وجود منابع و شواهد علمی مربوط به اثربخشی فناوري در مقایسه با روشهاي جایگزین و نیز بار اقتصادي آنها بررسی شود.
در عین حال پس از انجام کلیه مراحل فوق جهت اطمینان از جستجوي تمامی مقالات مرتبط Google Scholar نیز با کلید واژههاي مربوط بررسی میشود.
شایان ذکر است کلیه مراحل فوق توسط یک تیم تخصصی با دانش و مجرب در زمینه فناوری هدف صورت میپذیرد.
در ایران فعالیتهاي علمي و اجرايي مرتبط با استقرار ارزيابی فناوریهای سلامت در بستر دفتر ارزیابی فناوری، تدوین استاندارد و تعرفه سلامت به عنوان زیرمجموعه معاونت درمان وزارت بهداشت که هدف آن ایجاد زیرساخت مطمئن و مناسب در اخذ تصمیمات مبتنی بر شواهد متقن در حوزه سلامت میباشد صورت میپذیرد.
*ایمان ایرانمنش
محقق و پژوهشگر صنعت دارو و معاونت کیفیت – رگولاتوری شرکت داروسازی الحاوی
