مصرفکنندگان آسیایی احتیاط را کنار گذاشتهاند و از کارتهای اعتباری خرج میکنند
آسیاییها همیشه به «صرفهجو» بودن معروف بودهاند. اما حالا نگاهی به وضعیت بدهیهای خانوار نشان میدهد میزان مصرف در این منطقه رو به افزایش است. در حالیکه زمانی صرفهجویی جزو ارزشهای آسیا به شمار میآمد، حالا بدهیها این ارزشها را خاموش میکنند
ترجمه: نسیم بنایی/ آینده نگر/ منبع اصلی:اکونومیست
یکی از عقاید رایج درباره اقتصاد جهان این است که آسیاییها نسبت به سایر بخشها و مناطق دنیا، بیشتر به دنبال مقرون به صرفه بودن و صرفهجویی هستند. دلیل آن نیز در نمونههای تاریخی، فرهنگی و سیاسیِ این منطقه خلاصه میشود. لی کوآن یو از جمله نظریهپردازان سنگاپوری بود که همیشه اصرار داشت آسیاییها بسیار صرفهجو هستند و این جزو ارزشهای مهمِ آسیایی به شمار میآید. نکته جالب توجه این است که تا سالها دادهها نیز اینطور نشان میدادند که خانوادههای آسیایی بسیار مراقبِ پول خرج کردنِ خود هستند و تا جای ممکن احتیاط میکنند تا چیزی اضافه خرج نشود. اما در چند سال اخیر مصرفگرایی موفق شده به این منطقه نیز سرایت کند و این مردمِ صرفهجو را هم گرفتار کردهاست. حالا خیلیها تصور میکنند آن دوره صرفهجویی تنها یک دوره گذار بود که آسیاییها از آن عبور کردند و حالا مانند بسیاری از دیگر نقاط جهان گرفتار مصرفگرایی شدهاند.
درصد بدهی خانوار در اقتصادهای پیشرفته نسبت به تولید ناخالص داخلی از سال 2008 که بحران بزرگ اقتصادی رخ داد همینطور کاهش پیدا کردهاست. دادههای بهدستآمده از بانک بینالمللی ستلمنت نیز این مسئله را تأیید میکند. اما در تعدادی از کشورهای آسیایی درصدِ بدهیِ خانوار مسیر معکوس را در همین فاصله زمانی طی کردهاست. بیشترین درصدِ افزایش مربوط به چین بوده که در آن مجموع خانوارهای چشمبادامی حدود 4.5تریلیون دلار در یک دهه گذشته قرض گرفتهاند. البته خانوارهای چینی از رقمهای بسیار کوچکی حرکت خود را شروع کردهاند. کره جنوبی، تایلند و مالزی به نسبت درآمد، افزایش بیشتری را تجربه کردهاند. مصرفکنندگان در هنگکنگ و سنگاپور در همین فاصله زمانی بسیار بیشتر قرض گرفتهاند.
افزایش بدهی تا اندازهای مشخص به نظر پدیدهای سالم در هر اقتصادی میآید. یکی از نقدهایی که به اقتصاد آسیایی وارد میشود این است که وزن کمتری در اقتصاد جهان داشتهاست. آنها کالاهای بسیار زیادی تولید میکنند اما همچنان به روزنههای خارجی و غربی به چشم امید برای فروش آن کالاها نگاه میکنند. اما افزایش بدهی تاکنون کمکهایی در این زمینه کردهاست و دینامیکِ این جریان را تغییر دادهاست. هزینه خردهفروشی در آسیا به جز ژاپن در پنج سال گذشته بیش از 10 درصد رشد داشتهاست. در این میان، دسترسی به کارتهای اعتباری برای خرید خانه، ماشین و پوشاک جزو مواردی است که به این جریان کمک کردهاست.
به هر حال بدهی میتواند خطرناک باشد. صندوق بینالمللی پول اخیراً در مقالهای به بررسی این مسئله در کوتاهمدت پرداختهاست. افزایش بدهیهای مصرفکننده در کوتاهمدت برای رشد اقتصادی مفید است و نرخ بیکاری را پایین نگه میدارد. اما بعد از گذشت مدتی در درازمدت این روند کاملاً معکوس میشود.
بار سنگین بدهیها بر دوش خانوار
آسیا از چالاکیِ اقتصادی برخوردار است و به همین خاطر به نظر میرسد جای نگرانیِ زیادی در مورد افزایش بدهیهای خانوار نباشد. در گذشته خانوادهها واقعاً محتاط بودند و به این راحتی هزینه نمیکردند. در کره جنوبی بود یا در سنگاپور، تفاوتی نداشت، هر خانوادهای میدانست حداقل و حداکثری که میتواند مصرف کند چقدر است. اما اکنون وضعیت تغییر کردهاست. بانکها یکی از مهمترین عوامل ایجاد این تغییر بودند.
بزرگترین خطر از نگاه کارشناسان اقتصادی، نرخ بهره در آسیاست. بر اساس بررسیهایی که تاکنون در این منطقه صورت گرفته، نرخ بهره ثابت برای درازمدت در این منطقه بسیار کم است. در این شرایط کافی است بانک مرکزی حرکتی داشتهباشد، بدهیهای خانوار ناگهان سر به فلک میگذارد. در واقع اقدامات بانک مرکزی روی درآمدها تأثیر میگذارد و با این شرایط مصرف، اوضاع خانوار آسیایی بسیار وخیم خواهد شد.
در حال حاضر میتوان به راحتی نقاط دردسرخیز را شناسایی کرد. دولتها باید آنها را هدف قرار بدهند. به هر حال افزایش بدهیهای خانوار میتواند به راحتی به مشکلی بزرگ و لاینحل تبدیل بشود. بسیاری از خانوادههای کمدرآمد در کرهجنوبی همین حالا با مشکلِ بزرگ بدهیها مواجه شدهاند. گذر زمان، بار بدهیها را بر دوش آنها سنگینتر میکند. در این شرایط افراد فقیر چارهای ندارند جز اینکه از بقیه قرض بگیرند و روزگارشان را سپری کنند. آنها گاهی به هزینههای درمانی نیاز دارند و گاهی به هزینه خوراک و پوشاک احتیاج پیدا میکنند پس چارهای جز قرض گرفتن ندارند. بدهیها میتوانند خیلی راحت ارزشهای آسیایی را زیر سؤال ببرند.
