حامد شایگان: اقتصاد ایران درحالحاضر برای بازگشت به رقابت بیش از هر چیزی به بهرهوری و بازتوانی نیاز دارد. از این رو، باید توان شرکتهای داخلی براساس شاخصهای بینالمللی به محک گذاشته شود تا امکان تدوین نقشه راه برای توسعه بنگاهها برای مدیران فراهم شود.
فرشید شکرخدایی، دبیر نهمین جشنواره ملی بهرهوری با بیان اینکه درحالحاضر مشکل اقتصاد کشور این است که برنامههای تدوین و تصویبشده به اجرا درنمیآید، برمبنای ارزیابی که در شاخص توان اجرا در این جشنواره شده بهترین توان اجرا در شرکتهای ایرانی ۵۵ درصد و بدترین مربوط به شرکتهای دولتی است که زیر ۲۰ درصد توان اجرا دارند در حالی که بهترین امتیاز در توان اجرا بین ۷۰ تا ۸۰ است. به گزارش «گسترش صنعت» درحالحاضر با توجه به مشکلات موجود در تامین سرمایه و نیز ایجاد فرصتهای شغلی، رویکردهای دیگر توسعه مدنظر برنامهریزان کلان اقتصادی قرار گرفته که یکی از این رویکردها توسعه اقتصادی از طریق بهبود ساختارها یعنی افزایش بهرهوری کل عوامل (TFP) است. محاسبه رشد بهرهوری کل عوامل در کشور و همچنین تعیین سهم آن در رشد اقتصادی برای برنامهریزیهای آینده از اهمیت زیادی برخوردار بوده و علاوهبر این، تعیین سهم دو عامل نیروی انسانی و موجودی سرمایه در رشد اقتصادی کشور و مقایسه آن با سهم رشد بهرهوری کل، ضروری است. در دوران پسابرجام امکان تبادل سرمایه فراهم شده اما بر کاهش هزینههای مبادلاتی تاثیر چندانی نداشته است. در صورتی که تغییرات کل کشور در قالب بهبود فضای کسبوکار و سرمایهگذاری خارجی رخ دهد امکان تحقق سهم ۳۵ درصدی بهرهوری مطابق با برنامه ششم توسعه به وجود خواهد آمد. دولت یازدهم از طریق کاهش نرخ تورم بر بهبود وضعیت اقتصادی تاثیر گذاشت و علاوهبر این، از آنجا که رشد اقتصادی ۷ درصدی مورد پیشبینی بود این شاخص نیز بر ارزش افزوده کشور تاثیر گذاشته است. دبیر جشنواره ملی بهرهوری درباره چگونگی بررسی شرکتهای متقاضی گفت: جشنواره ملی بهرهوری در راستای کمک به تحقق مفاد برنامههای توسعه در حوزه بهرهوری و لزوم بهرهگیری از سازوکار اجرایی برای تحقق چشمانداز ۲۰ ساله نظام و با هدف گسترش فرهنگ مدیریت بهرهوری و کمک به افزایش توان رقابتپذیری بنگاههای اقتصادی و قدردانی از بهرهورترین مدیران ارشد شرکتهای ایرانی، هر سال برگزار میشود. همچنین تمرکز ویژهای بر فعالان بنگاههای اقتصادی و میزان بهرهوری آن داشته است. از نخستین روز برپایی این جشنواره اهدافی مانند توسعه نظام جامع سنجش و اندازهگیری بهرهوری مدنظر قرار داشته و در ۸ دوره گذشته اندازهگیری شاخصهای بهرهوری به صورت رایگان انجام شده و شرکتها توانستهاند میزان بهرهوری خود را با دیگر رقیبان خود و میانگین صنعت بررسی کنند. فرشید شکرخدایی با بیان اینکه این جشنواره تمرکز ویژهای بر عملکرد شرکتهای بخش خصوصی داشته است، افزود: جشنواره به هیچ عنوان به حوزه بهرهوری شرکتهای دولتی ورود نمیکند چراکه وظیفه ما نیست اما اگر شرکتهای دولتی متقاضی این بررسی باشند، جشنواره این امکان را به صورت رایگان برای شرکتهای دولتی فراهم میکند. همچنین نهادهایی که در شفافیت آمار و اطلاعرسانی فعالیت میکنند مانند بانک مرکزی و مرکز ملی آمار، آمارهای شفاف و بهروز را منتشر نمیکنند اما کمیته علمی جشنواره ملی بهرهوری آمارهای بهروز و تصویبشده هر سند را در دستور کار خود قرار داده و آنها را منتشر میکند. البته باید توجه داشت که اغلب صنایع داخلی ما از لحاظ وضعیت بهبود و بنچمارکینگ وضعیت مناسبی ندارند و حرکت به این سمت با تمرکز به ترغیب بنگاههای اقتصادی میتواند باعث فعالیت بیشتر شرکتها در زمینه بهبود فضای کاری شود؛ با وجود اینکه ۴ سال از این مسابقه گذشته، تاکنون عملکرد قابل قبولی را در این بخش از مسابقه شاهد نبودهایم که در دوره نخست آن ۱۴ پروژه، دومین دوره ۲۰ پروژه و در سومین دوره فقط ۷ پروژه در مسابقه ملی بهینهکاوی مورد پذیرش قرار گرفتهاند.
مسابقه ملی برترین توان اجرا
درحالحاضر ۶ اصل برای اندازهگیری توان اجرا در دنیا درنظر گرفته میشود که شامل شفافیت کاری، توانمندسازی، همافزایی، تعهدکاری، تفسیرکاری و پاسخگویی است. در بخش شفافیت کاری ۳ مقوله اهداف فردی، جهتگیری سازمانی و تمرکز تیمی ارزیابی میشود که هر کدام از اینها از مجموعهای از عوامل تشکیل شدهاند که در رتبهبندی شاخص مورد سنجش قرار میگیرند. در بخش توانمندسازی ۳ مولفه توانمندسازی تیمی، بهبود عملکرد سازمانی و پشتیبانی سازمانی مورد بررسی قرار میگیرد که در این بخش نیز هر کدام از مولفهها از مجموعه عواملی تشکیل شدهاند که امتیاز آنها لحاظ میشود. در بخش همافزایی فاکتورهای ارتباطات تیمی، اطمینان تیمی، همکاری سازمانی و قابلیت اطمینان سازمانی مورد سنجش قرار میگیرد. در بخش تعهد کاری مولفههایی همچون اهداف تیم، کیفیت، درگیر بودن فردی و تعهد فردی در ارزیابی لحاظ میشود. در بخش تفسیر کاری مولفههای افق دید سازمانی، برنامهریزی تیمی، برنامهریزی فردی و وقت گذاشت فردی لحاظ میشود. در بخش پاسخگویی مولفههایی همچون پاسخگویی تیمی، شاخصهای کیفی تیم و بهرهوری فردی مورد سنجش قرار میگیرد. بنابراین موفقیت در اجرای یک برنامه در سازمان دولتی یا خصوصی تحت تاثیر مجموعهای از عوامل در درون سازمان یا فرد است. شکرخدایی درباره این مسابقه نیز اینگونه گفت؛ یکی از مهمترین شاخصهای اقتصادی و عملیاتی کشور باید براساس بهرهوری در اجرا بوده و تنها بخشی است که شرکتهای دولتی میتوانند در این مسابقه شرکت کنند. امروزه ۷۰ کشور در سراسر دنیا این مسابقه را برگزار میکنند که متوسط جهانی این شاخص حداقل روی ۵۵ درصد بوده اما متاسفانه این شاخص در ایران در بین شرکتهای خصوصی زیر ۳۵ درصد و در شرکتهای دولتی به زیر ۲۰ درصد میرسد. بهترین شرکتها در دنیا امتیاز بالای ۷۰ تا ۸۰ را کسب میکنند و بهترین شرکتها در ایران کمتر از امتیاز ۵۰ را دارند بنابراین بهترینها در ایران کمتر از میانگین توان اجرا دارند. وی در این باره گفت: مجموع امتیازهای مسابقههای این جشنواره، ۱۰۰۰ است و به سازمانهایی که بیشترین امتیاز را بگیرند و همچنین حداقل ۷۰۰ امتیاز کسب کرده باشند، تندیس جشنواره ملی بهرهوری اعطا میشود. لازم به یادآوری است، در طول ۳ سال گذشته هیچ شرکتی نتوانسته این تندیس را کسب کند. شکرخدایی درباره چگونگی بررسی و نظارت بر عملکرد شرکتها گفت: در نخستین دوره برگزاری این جشنواره ابتدا ۷۰۰ داور از مدیران عامل، مدیران ارشد، خبرنگاران و کارشناسان اقتصاد به صورت داوطلبانه همکاری کردند و هر سال نیز تعداد آنها افزایش پیدا میکند. اما در آخرین سال نیز تعداد داوران به ۶ هزار و ۵۰۰ نفر رسید که طبق برنامهریزیها امسال نیز ۷ هزار و ۵۰۰ داور بررسی عملکرد شرکتهای متقاضی را در دستور کار خود قرار میدهند.
فرصت ارزیابی واقعی بنگاهها
حسن فروزانفر، رئیس کمیته علمی جشنواره با بیان اینکه این جشنواره دستاوردهایی همچون تولید آمار سالانه بهرهوری داشته است، گفت: جمعآوری و ارزیابی طرحهای موفق در ارتقای بهرهوری، ایجاد فرصتهای بهینهکاوی در زمینه شاخصهای بهرهوری، فراهم کردن امکان مقایسه بنگاههای اقتصادی، آمارسازی فضای رتبهبندی بنگاهها براساس منطق ارزش افزوده و بهرهوری از جمله مزایای ارزیابی بهرهوری بنگاههای اقتصادی است. او با تاکید بر اینکه اطلاعات مورد نظر از بیش از ۵ هزار سازمان تولیدی و خدماتی در ۵۲ بخش جمعآوری شده است، تصریح کرد: سنجش این اطلاعات به تحلیل علمی و اقتصادی بنگاهها برای افزایش توان رقابتی آنهاست. به عبارت دیگر، مقایسه دادهها بین شرکتها کمک میکند تا آنها ارزیابی کاراتری داشته باشند و رقیبان خود را برپایه اطلاعات واقعی بسنجند.
