حتی 10 درصد هم از اهداف بورس کالا محقق نشده است
اگر بورس کالا به صورت قدرتمند پیش میرفت و کارایی لازم را داشت، بازار آزاد به وجود نمیآمد و همه میتوانستند کالای خود را در این بورس تهیه کنند و معاملات در این بورس صورت میگرفت.
جعفر آهنگران، کارشناس بورس کالا/آینده نگر
بر اساس اصول راهاندازی بورس کالا، هدف از ایجاد چنین بازاری، کشف قیمت و انجام معاملات به صورت کاملا شفاف و بهدور از هرگونه غش است. این معاملات کاملا قانونمند انجام میشود. در ایران نیز بورس کالا با همین اهداف راهاندازی و ایجاد شد. اما به قاطعیت میتوان گفت اهدافی که برای بورس کالا در ابتدا در نظر گرفته شد، به هیچ عنوان محقق نشد. در حال حاضر بورس کالا نهادی است که تقریبا هیچ منفعتی برای تولیدکنندگان ندارد و از اهدافی که قرار بود به آن دست یابد، حتی 10 درصد هم به تحقق نرسید.
این در حالی است که بورس کالا در ابتدا با قدرت شروع به فعالیت کرد؛ اما در چند سال گذشته، نهادهای بانفوذ مانند پتروشیمیها که قدرت را در دست دارند،شرایطی را بر بازار تحمیل کردهاند به گونهای که مدیریت بازار را در دست گرفتهاند. آنها کف عرضه را رعایت نمیکنند. هر زمان که بخواهند عرضه را کم یا افزایش میدهند. همین امر موجب شده تا اختلال در بازار ایجاد شود و آنها تعیینکننده شرایط باشند. در خصوص محصولات فولادی که در بورس معامله شده است نیز خریدار در هنگام معامله اصلی بایدمبلغ اختلافقیمت را به فروشنده بدهد.تولیدکنندگان قدرتمند با نفوذهایی که دارند، هر اقدامی را که بخواهند در بورس کالا انجام میدهند و در عمل بازار را میچرخانند و باعث می شوند بورس کالا قدرت لازم برای انجام معاملات را نداشته باشد.
در چنین شرایطی شرکتهای کوچک و متوسط تمایلی به ورود به بورس کالا ندارند؛ زیرا منافعشان تأمین نمیشود. در 4 تا 5 ماه اول سال معاملات در بورس به صورت تقسیم به نسبت بود و هر شرکتی که ظرفیت آن بالا بود، وارد میشد و بار کل بازار را خریداری میکرد؛ ولی شرکتهای با ظرفیتهای کم هیچ کالایی نصیبشان نمیشد.در این شرایط شرکتهای کوچک بیشترین ضرر را میکردند و تمایلی به حضور در بورس کالا نداشتند و مجبور بودند کالاهای مورد نیاز خود را با قیمت آزاد در بازار آزاد تهیه کنند.با این حال هیچیک از شرکتهای قدرتمند و متوسط و کوچک از شرایط بورس کالا رضایت ندارند.
اگر بورس کالا به صورت قدرتمند پیش می رفت و کارایی لازم را داشت، بازار آزادبه وجود نمیآمد و همه میتوانستند کالای خود را در این بورس تهیه کنند و معاملات در این بورس صورت میگرفت. از اولویتهای لازم برای ایجاد کارایی و قدرت در بورس کالا این است که بازاراستقلال کامل پیدا کند؛ قدرت نفوذ آن بالا باشد و بتواند برخی قوانین را به پتروشیمیها و دیگر شرکتهای قدرتمند و بانفوذ اعمال کند. البته اخیرا تقسیمبندی روزهای هفته برای عرضه کالا بعد از چندین سال اجرا شد. ولی به نظر میرسد موقتی باشد.
