جنگهای دریایی بزرگ آینده بر سر غذاهای دریایی رخ خواهند داد
عبور قایقهای ماهیگیری از مرزها، حضور دزدان دریایی و حضور ناوهای جنگی در نزدیکی مناطق صید ماهی همگی حاکی از حرکت بحث شیلات به سمت مناقشه سیاسی است
آینده نگر/ منبع: فارن پالسی
بشر همواره به دریا متکی بوده است. از دوران باستان همواره ماهیگیری وجود داشته و همواره بر سر صید ماهی جدال رخ میداده. آینده بشر اما این جدال را وارد مرحله جدیدی خواهد کرد؛ چون ماهی دارد به عاملی برای مناقشه مسلحانه تبدیل میشود. درواقع رقابت بین قدرتهای بزرگ جهانی احتمال بروز جنگ بر سر منابع مهم غذایی مثل ماهی را بالا برده است. عبور قایقهای ماهیگیری از مرزها، حضور دزدان دریایی و حضور ناوهای جنگی در نزدیکی مناطق صید ماهی همگی حاکی از حرکت بحث شیلات به سمت مناقشه سیاسی است. مسئله به خصوص از این جهت اهمیت دارد که در هفده سال اخیر، کشورهایی مثل امریکا به صورت دائمی خود را با بحث مبارزه با تروریسم مشغول کرده بودهاند و حالا که بحث مناقشات دیگری مثل مناقشه بر سر صید ماهی در کار است، آمادگی لازم برای مدیریت آنها را ندارند. آنچه مسلم است این است که جدال آینده دنیا بر سر غذا خواهد بود و چه منبعی فراوانتر از ماهی؟
در شرایطی که درآمد مردم در نقاط مختلف جهان رو به افزایش است، تقاضا برای غذا و به خصوص برای پروتئین نیز دارد بالا میرود. سازمان ملل متحد تخمین زده که بین سال ۲۰۱۷ تا ۲۰۵۰ میلادی، تعداد انسانهای روی زمین به میزان ۲۹ درصد افزایش پیدا خواهد کرد و از 7.6 میلیارد نفر به 9.8 میلیارد نفر خواهد رسید. اکثر این رشد جمعیت در آسیا، آفریقا و امریکای لاتین رخ خواهد داد و جمعیت عظیمی از آنها تازه از فقر درخواهند آمد و وارد طبقه متوسط خواهند شد. این یعنی آنها درآمد لازم برای مصرف پروتئین را در اختیار خواهند داشت و این در حالی است که طبقه فقیرتر معمولا این درآمد را در اختیار ندارد و به مصرف کربوهیدراتها بسنده میکند.
پیشبینی شده که تقاضای جهانی برای پروتئین بر همین اساس حتی از رشد جمعیت جهان هم سریعتر رخ بدهد و بین ۳۲ تا ۷۸ درصد افزایش پیدا کند. برای رفع این تقاضا، باید سالانه بین ۶۲ تا ۱۵۹ میلیون تن پروتئین بیشتر در جهان مصرف شود. در عین حال، رهبران کشورهای مختلف برای آنکه حمایت سیاسی لازم در داخل را برای خود حفظ کنند تلاش خواهند کرد که دسترسی مردم به مواد غذایی با کیفیت بالا را فراهم کنند چون این مسئله در رضایت طبقه متوسط از اهمیت زیادی برخوردار است.
اما تولید ماهی در جهان – چه طبیعی و چه پرورشی- قادر به تامین این نیاز عظیم بشری نخواهد بود. در حال حاضر، صید جهانی سالانه ماهی ۹۴ میلیون تن است؛ آن هم در حالی که بسیاری از ماهیها در معرض صید بیش از حد قرار گرفتهاند. این شرایط باعث میشود که ماهیگیران برای صید بهتر مجبور باشند از مرزهای آبی بیشتری عبور کنند. در حال حاضر تلاشهای بینالمللی زیادی برای قاعدهمند کردن این نوع ماهیگیری و رسیدن به توافقهای جهانی در مورد آن در جریان است اما حل مسئله بسیار دشوار است. این نوع صید بیقاعده از یک سو معضلات اقتصادی و اجتماعی به همراه دارد و از سوی دیگر، به محیط زیست آسیب میزند. با وجود این، تعطیلی کامل این نوع صید حتی عواقب بدتری دارد و مثلا در امریکای مرکزی باعث شده که ماهیگیران سابق مجبور شوند به کارتلهای مواد مخدر بپیوندند.
در همین میان، کشورهایی که بیشترین دسترسی را به آبهای بینالمللی دارند شاهد مناقشات بیسابقهای بر سر ماهیگیران در این آبها بودهاند؛ به حدی که برخی کشتیهای کوچک ماهیگیری حالا با اسکورت نظامی در آبهای بینالمللی حرکت میکنند. این مسئله درواقع به نوعی مرزبندی سیاسی با نمایش ناوهای جنگی بدل شده است. از جمله این موارد میتوان به حضور چین در دریای چین جنوبی و مناقشه با ژاپن، ویتنام و کشورهای دیگر، مناقشه امریکا و کانادا در خصوص آبهای نزدیک به نیوبرانزویک و نیز مناقشه امریکا و روسیه در خصوص آبهای شمالی نزدیک به آلاسکا اشاره کرد. اما ماجرا اخیرا ابعاد دیگری هم پیدا کرده که در آینده مناقشات بر سر ماهی تاثیر زیادی خواهد گذاشت. مثلا کشوری مثل ونزوئلا بخشی از حقوق خودش در صید ماهی را تحت شرایط خاصی به چین واگذار کرده تا بتواند در ازای آن، بخشی از بدهیهای عظیم خودش را بپردازد. چنین شرایطی، اوضاع را حتی از آنچه که بود نیز پیچیدهتر کرده است.
با این اوصاف، به نظر میرسد آنچه که آینده ماهیگیری در آبهای جهان را تعیین میکند، فضای سیاسی و رقابتی موجود بین قدرتهای مختلف باشد. این رقابتها حتما باید در چارچوب قوانین و توافقهای بینالمللی قرار بگیرند وگرنه به قلدری برای گرفتن فضای بیشتر در آبهای جهان خواهند انجامید. دنیای پرجمعیتتر و گرسنهتر آینده، به معنای تداوم مناقشات بر سر منابع طبیعی موجود است. بنابراین تنها گزینه برای مدیریت این وضع نیز مقررات و توافقهای بینالمللی بیشتر خواهد بود.
