به گزارش فانا،امروزه با جستوجو در نظریات علمی میتوان به این مهم رسید که بسیاری از داروها اثرهای متفاوتی در افراد مختلف دارند و اغلب حساسیت متفاوتی نسبت به داروها وجود دارد.
همچنین بسیاری برای دستیابی به اثرات درمانی مشابه با دیگران، به مقدار کمتر یا بیشتری از داروها نیاز دارند و گاهی یک دارو هیچ اثر درمانی در برخی افراد ندارد.
البته گاهی دارویی که بیشتر مردم بی مشکل مصرف میکنند، برای اندکی از بیماران سبب واکنش ناسازگاری میشود و برخی از این واکنشهای متفاوت علت محیطی دارند. همچنین توانایی یک فرد در جذب یک دارو میتواند در اثر بیماری یا شیوه زندگی آن تغییر کند و حتی در بیمارانی که از چند دارو استفاده میکنند، گاهی تداخل دارویی رخ میدهد، اما علت بسیاری از تفاوتها تنوع ژنتیکی بین افراد است.
در این خصوص حوزه تازه و در حال پیشرفتی از مراقبت پزشکی به نام پزشکیشخصی«personalized medicine» ایجاد شده که این حوزه بر پایه دادههای بالینی، ژنتیکی، ژنومی و محیطی برای یک فرد برنامهریزی میشود. بنابراین تجویز دارو و درمان ویژه هر کس بر پایه آرایش ژنتیکی انجام میشود و هدف آن این است که تداخل دارویی را به کمترین مقدار ممکن برساند و شرایط را برای تجویز داروهای موثرتر، ایمنتر و بهتر مختص هر فرد فراهم آورد.
حال برای بررسی میزان عملی شدن این نظریات در علم داروسازی و وضعیت فعلی صنعت داروسازی کشور در این خصوص به سراغ سیدمهدی سجادی دبیر انجمن داروسازان ایران و هاله حامدیفر، مدیرعامل شرکت داروسازی سیناژن رفتهایم تا نظرات آنها را در این خصوص جویا شویم.
فاصله زیاد صنعت داروسازی ایران با نظریات پزشکیشخصی
سیدمهدی سجادی در این خصوص به فانا میگوید: «تاثیر داروها بر بدن متفاوت است؛ زیرا در علم داروسازی این امکان وجود دارد که یک دارو با فرمولاسیون مشخص بر بدن افراد مختلف تاثیرات متفاوتی داشته باشد. بنابراین این نظریه که ممکن است داروها بر اساس ژنتیک افراد و نژادها تاثیرات مختلفی داشته باشد یک نظر علمی است.»
وی در توصیف جایگاه صنعت داروسازی کشور در این حوزه، معتقد است: «باید به این امر توجه کنیم که صنعت داروسازی ما با این سطح تکنولوژی برای اینکه خود را با این نظریه هماهنگ کند فاصله زیادی دارد. البته این به مفهوم آن نیست که داروهای تولید داخل دارای کیفیت مناسب نیستند بلکه داروهای تولید داخل دارای کیفیت بسیار مناسبی بوده و از حداقل استانداردها و GMP و دستورالعملهایی که در سازمان غذا و دارو وجود دارد و بر تولید آنها نظارت میشود و نیز دانش فنی که در بخشهای مختلف تولید، فرآوری، صنعت و محصولات بایوتکنولوژی داریم برخوردار است. ازاینرو امروز شاهد هستیم که هرچند وقت یکبار محصولی رونمایی میشود که این دستاوردها در سطح کشورهای خاورمیانه بینظیر است. همچنین در بخشهای صادرات هم گامهای خوبی برداشته شده که امیدواریم هر روز شاهد توسعه این پیشرفتها باشیم.»
اینکه«هر کشوری برای مردمش داروی خاص تولید کند»، علمی نیست
هاله حامدیفر هم در پاسخ به سوال سپید در خصوص اینکه گفته میشود که باید داروهایی بر اساس ژن ایرانیها تولید شود، گفت: «این موضوع را باید به دو بخش تقسیم کرد: بخش نخست این است که در حال حاضر این نظریه با توجه به سیستم دارویی، داروهای موجود در بازار و داروهای تولید داخل و سیستم درمانی نمیتواند پایگاه علمی داشته باشد. بخش دیگر مربوط به نوع متابولیسم است که بعضی از نژادها نوع متابولیسمشان با نژادهای دیگر متفاوت است و این یک موضوع طبیعی و عادی است.»
وی افزود: «برای مثال در علم داروسازی این یک روند شناخته شده است که مردم ژاپن نژاد متفاوتی دارند و این در خصوص همه افراد میتواند مبنای علمی داشته باشد. البته اینکه گفته شود که باید هر کشوری برای مردم آن کشور داروهای خاصی را تولید کند نمیتواند مبنای علمی داشته باشد. بنابراین اگر گفته شود که مردم ایران دارای نژاد منحصربهفردی هستند و باید برای آنها داروی خاصی بر اساس متابولیک و فیزیولوژی خاصشان تجویز شود یک سخن غیرعلمی است.»
مدیرعامل سیناژن اضافه کرد: «البته آنچه امروز در مجامع علمی مطرح است بحث مربوط به پزشکی شخصی است که بر اساس آن داروها تولید میشوند و این یک روند علمی جدید در دنیا است. در این روش یک سری داروها از لحاظ ژنتیکی مورد بررسی قرار میگیرند و احتمال اینکه داروی خاصی بر روی یک فرد موثر نباشد وجود دارد که در این بین مباحث داروسازی بیمارستانی و داروسازی فردی مطرح میشود و به نوعی میشود گفت که این دو موضوع با یکدیگر متفاوت هستند.»
حامدیفر در تبیین نقش صنعت در تولید داروهای این بخش اظهار داشت: «برای بررسی ابعاد موفقیت و داشتن امکان اجرای این موضوع باید نقش صنعت هم مورد توجه قرار گیرد زیرا صنعت سالانه داروهای زیادی را تولید میکند و برای این منظور بایستی به نقش آن توجه شود. برای مثال داروی هرسپتین یا تراستوزومپ که برای درمان سرطان سینه کاربرد دارد، در درمان همه بیماران مبتلا به سرطان سینه پاسخگو نیست. در حقیقت دریافتکننده این دارو از لحاظ ژنتیکی باید هرتوپازیتیو یا (HER2) باید باشد در حالی که در یک برهه زمانی به همه بیماران مبتلا به سرطان سینه داروی تراستوزومپ تجویز میکردند ولی در حال حاضر بر اساس آزمایشهایی که انجام میشود این دارو فقط برای افراد هرتوپازیتیو تجویز میشود اما نکته اساسی این است که این دارو باید در محلی تولید شود تا بتواند وارد چرخه مصرف شود.»
وی تصریح میکند: «در کنار همه این تحقیقات باید محل دیگری این دارو را مانیتور کند تا دستور تجویز دارو برای افرادی با مشخصات خاص را بدهد و ممکن است که داروی دیگری برای افراد دارای هرتونگاتیو یا (HER-2) مورد استفاده قرار گیرد. لذا در این مباحث تخصصها بیشتر به کمک ما میآیند و به کمک آنها این امکان فراهم میشود که بتوانیم به این علم دست پیدا کنیم که دارویی که بر اساس ژنتیک برای درمان فرد تشخیص و تجویز میشود باید محلی برای تولید آن وجود داشته باشد و اینجا است که نقش صنعت پررنگتر خواهد بود و باید به آن توجه ویژه شود.»
