آیا جهانیسازی و تجارت جهانی از بلای ترامپ جان به در میبرد؟
مذاکره مجدد برای دستیابی به امتیازهای تجاری فقط یک نشانه از تلاش کشورهای مختلف برای فاصلهگرفتن از ایدههای ترامپی در عرصه تجارت جهانی است.
منبع: بیزینس ویک/آینده نگر
دونالد ترامپ از لحظه آغاز ریاست جمهوریاش سعی کرد زیر همه تعهدات قبلی آمریکا در معاهدات تجاری و سیاسی بزند. مثلا بیرونآمدن آمریکا از معاهده ترانسپاسیفیک که یکی از اولین کارهایش هم بود، باعث شد گلهداران آمریکایی از آن مزایایی که قرار بود نصیبشان شود محروم شوند. پیشتر سالها وقت توسط مذاکرهکنندگان آمریکایی صرف شده بود تا گلهداران این کشور بتوانند با شرایط بهتری گوشت گاو به ژاپن صادر کنند. اما با یک حرکت ترامپ، همه آن مزایا دود شد و به هوا رفت. حالا تلاشهای دیگری در جریان است تا بر سر معاهده دوجانبهای با ژاپن توافق حاصل شود و گلهداران آمریکایی بیشتر ضرر نکنند.
این تلاشها بیش از هر چیز یک وضعیت مشترک را بین صنایع آمریکا به نمایش میگذارد. از یک سو بسیاری از شرکتهای بزرگ آمریکایی از جنگ تجاری ترامپ با چین و تعرفههای سنگینی که دولت او به راه انداخته شاکیاند و از سوی دیگر، گروهی از کسب و کارها این دغدغه را دارند که چطور باید سهم خود در بازارهای خارجی و قدرت رقابتپذیری جهانی خود را حفظ کنند.
انتخاب دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۶ به ریاست جمهوری آمریکا در میانه دورهای از سیاستهای پروتکشنیستی صورت گرفت که هدفشان احتضار جهانیسازی بود. اما نکته جالبی که رخ داده این است که جهان ظاهرا به این نتیجه رسیده که میخواهد جهانیشدن را ادامه بدهد و آن را دشمن منافع خود نمیداند. این نظر در میان بسیاری از کشورهای جهان مشترک است و این یعنی که آمریکا با موضع ضد جهانیاش تنها مانده است.
مذاکره مجدد برای دستیابی به امتیازهای تجاری فقط یک نشانه از تلاش کشورهای مختلف دنیا برای فاصلهگرفتن از ایدههای ترامپی در عرصه تجارت جهانی است. مثلا از اول فوریه، یک معاهده بزرگ تجاری بین اتحادیه اروپا و ژاپن اجرایی میشود که بر مبنایش خودروسازان از هر دو طرف میتوانند دسترسی آسانی به بازارهای یکدیگر داشته باشند. همچنین ژاپن میتواند طبق مذاکرات قبلی به گوشت گاو تولید اروپا هم دسترسی داشته باشد. اتحادیه اروپا معاهدات مشابهی را با کانادا، استرالیا، مکزیک، نیوزیلند و بزرگترین بلوکهای تجاری آمریکای لاتین از جمله مرکوسر دنبال میکند.
سیسیلیا مالمستروم، کمیسیونر تجاری اتحادیه اروپا اخیرا خیلی صریح گفته که دیدگاه اروپایی مبتنی بر بستن بازار نیست و اروپا تمایل دارد به آزادسازی تجاری ادامه دهد. به گفته او، به زودی بخش اعظم رشد اقتصادی دنیا در خارج از جهان غرب رخ خواهد داد و اروپا نیاز دارد که این مسئله را در استراتژیهای خود در نظر داشته باشد. این گفته او حاکی از جدا شدن راه اروپا از آمریکا است.
مسئله دیگری که دارد اهمیت معاهدات تجاری مختلف در دنیا و انزوای آمریکا در این خصوص را نشان میدهد، پروژه جاده ابریشم جدید چین است. چین در این راستا دارد معاهدات تجاری خودش را با اقتصادهای جنوب شرق آسیا از جمله با هند، استرالیا، ژاپن و کره جنوبی دنبال میکند و معاهدات تجاری مختلفی را نیز با کشورهای آفریقایی به سرانجام رسانده است.
ناظران مسائل بینالمللی معتقدند مشکل ترامپ این است که به وضعیت بُرد- بُرد اعتقاد ندارد و دائم به دنبال آن است که طرف مقابل را زمین بزند و خود را برنده میدان ببیند. اما این مسئله در چارچوب مزایای جهانیسازی بیربط به نظر میرسد. او دائم در سخنان خود به این نکته اشاره میکند که سیاستهای تجاریاش باعث خواهند شد کشاورزان آمریکایی در بالاترین موقعیت در جهان برای صادرکردن محصولات خود قرار بگیرند. اما عملا اگر قرار نباشد طرفهای دیگر تجاری هم از معامله با آمریکا سود کنند، اوضاع چطور خواهد شد؟
ترامپ همچنین مدعی است که دارد جنگ تجاری با چین را میبرد. اما شواهد موجود نشان میدهد که تلاشهای ترامپ عملا به همان مزایایی منتهی میشود که کسب و کارهای آمریکایی از مذاکرات قبلی هم به دست آورده بودند. مثلا معاهده نفتایی که دوباره در دوران ترامپ تحت مذاکره قرار گرفت، امتیازات قابل توجهی را از کانادا و مکزیک سلب نکرد و طبعا امتیازات خاصی را هم نصیب کشاورزان صادرکننده آمریکایی نکرد.
حالا حتی به نظر میرسد که گفتوگوهای تجاری آمریکا با ژاپن و اتحادیه اروپا در آینده نزدیک نیز بسیار به سختی پیش برود. اینکه دقیقا چه امتیازی قرار است بر اثر مواضع تند ترامپ نصیب آمریکا شود مشخص نیست چون ژاپن و اتحادیه اروپا نیز اعلام کردهاند که در برخی موارد قصد مذاکره مجدد را نخواهند داشت.
بگذارید دوباره به بحث گلهداران آمریکایی و صادرات گوشت گاو آمریکا به ژاپن بازگردیم. به نظر میرسد که آنها فعلا خوششانسی آوردهاند چون رقیب اصلیشان در صادرات گوشت گاو – یعنی استرالیا- دچار خشکسالی و مشکلات مربوط به آن بوده و احتمالا در دو سال آینده رقیبی سرسخت برای آمریکاییها در صادرات به ژاپن نخواهد بود. اما اگر آمریکا نتواند ظرف این مدت بر سر شرایط بهتر تجاری با ژاپن به توافق برسد، ضربهای که آمریکاییها باید تحمل کنند خیلی سنگین خواهد بود. این شرایطی است که ترامپ نمیخواست و حالا بقیه دنیا برندهاش شدهاند. یعنی باز هم موقعیت بُرد- بُرد اتفاق نیفتاد.
