آیا دوره اوج زیرساختسازی جهان به سر آمده؟
نرخ ساختوساز بناهای فنی در کشور چین جنونآمیز است. البته کلا تمام آمار و اعداد اقتصادی که به چین مربوط میشوند یک سرشان در جنون نهفته است. با اینحال چین هم مقداری سرعت کارهایش را پایین آورده تا بتواند بدهیهای داخلی خود را کنترل کند تا در جنگی که با ترامپ راه افتاده، دستخالی نماند.
ترجمه:نسیم بنایی/آینده نگر/منبع اصلی: اکونومیست
چین بزرگترین شبکه راه و ریل قطار سریعالسیر حهان را دارد. مرتفعترین و طلانیترین پل جهان متعلق به این کشور است و تقریبا سالی 10 فرودگاه میسازد که از این حیث هم رتبه اول را در جهان دارد. بزرگترین سد هیدروالکتریک و نیروگاه بادی جهان در چین قرار دارد و حجم زغال سنگ این کشور تقریبا برابر با باقی کشورهای جهان سر هم است.
تمام این مسائل تا همین امسال صادق بودند، اما در سالی که هنوز به اتمام نرسیده شاهد کاهش سرمایهگذاری کشور چین در زیرساختسازی هستیم. عدهای این نظر را دارند که چین به خاطر ورود به جنگ تجاری با امریکا استراتژی هزینه کردنش را عوض کرده تا در فرصت لازم اقتصاد کشورش را با انفجاری در زیرساختها زیر و رو کند. عدهای دیگر هم میگویند که این امر ممکن است به اندازه کافی تقاضا را ترغیب نکند و برای چین مشکلاتی به وجود آورد.
البته این ساختوساز سنگین که تا حالا طی سه دهه اخیر چین را همراهی میکرده چندان صاف و مستقیم عمل نکرده است. در بسیاری از شهرها منابع مالی ناشفافی برای انجام این پروژهها اختصاص یافتهاند و از سوی دیگر هم دولت چین بدهی داخلی بسیار بالایی را برای خود ایجاد کرده است. همین مشکلات مالی باعث شدهاند که دولت چین برخی پروژهها را یا به حالت توقف درآورد یا فعلا از دستور کار خارج کند.
با این حال مسائل مالی تنها دلیل این تغییر رویه در چین نیستند. مسئولان این کشور به دنبال برنامهریزی جدیدی برای تصویب طرحهای زیرساختی هستند. مثلا برای ساختن یک شبکه مترو، در حال حاضر جمعیت یک شهر باید بیش از 3میلیون نفر باشد. همچنین شهرها باید دیون خود را کنترل و حداقل 40درصد از هزینههای ساختوساز را از منابع درآمدی خود تامین کنند.
*این برنامهها در واقعیت چه جایی دارند؟
شهرهایی که در تامین منابع مالی موفق بودهاند، ساختن شبکه مترو را آغاز کردهاند. مثلا شهر چنگدو که مرکز استان سیشوان است و شهری رو به رشد جلوه میکند موفق به آغاز پروژه متروی خود شده. با اینحال حتی این شهر هم در پروژه جدید خود 6خط مترو را که در نقشه اولیه قرار داشتند حذف کرده است.
موارد جالبتری هم وجود دارند. مثلا شهر نانتونگ که در 150کیلومتری شمال شانگهای قرار دارد، در حال اتمام ساخت بزرگترین پل کابلی جهان است. این شهر کمتر از 2میلیون نفر جمعیت دارد، اما مساحتش بزرگتر از لندن است. پروژه ساخت یک خط مترو در این شهر پیش از تغییر قوانین، تصویب شد، که البته زمانی هم که قوانین تغییر کردند، پروژه ساخت متوقف نشده و حتی به آنها اجازه داده شد که در آینده در صورت نیاز یک خط دیگر مترو هم بسازند. مسئله دیگر این شهر ترافیک پایین آن است. قرار بود 8 خط قطار شهری به مجموع طول 330 کیلومتر – بیش از متروی توکیو- در این شهر ساخته شود که اولین آنها سال 2018 به پایان میرسید. در حال حاضر اتمام اولین خط به سال 2022 موکول شده و توسعه بیش از دو خط هم فعلا در برنامه نمیگنجد.
تمام این هزینهها و رویاها به خاطر بالا بودن نرخ مهاجرت از روستا به شهر بود و اکنون با پایین آمدن این نرخ بسیاری از متخصصان بانک مرکزی چین پیشنهاد میکنند که چین هزینههای شهرسازیاش را کاهش دهد و بیشتر به بهداشت و رفاه بپردازد. کافی است که بدانیم بیش از 20درصد هزینههای کشور چین در طول یک سال مربوط به همین ساختوسازها است و این کشور از این حیث فاصله زیادی با بسیاری از کشورهای جهان دارد.
اگر این هزینهها را به ازای هر نفر محاسبه کنیم خواهیم دید که چین تقریبا با آلمان و ژاپن برابر است و در بین اقتصادهای هماندازه خودش، یعنی امریکا، به شدت عقبتر مانده. البته اگر چین با همان نرخ سرسامآور یک دهه اخیر به کار خود ادامه دهد از امریکا هم پیشی خواهد گرفت (نمودار را ببینید). با اینحال تمام بررسیها نشان میدهند که احتمالا نرخ رشد سرمایهگذاری چین در زیرساخت دیگر مانند سه دهه اخیر، دورقمی نماند و یکرقمی شود.
دولت چین در حال حاضر نسبت به مسائل مالی چنین پروژههایی سختگیرتر شده و نیازمند طرحهایی پربازدهتر است و از سوی دیگر هم بانکها را تشویق میکند که وارد این فعالیتها شوند. اما حتی اگر بانکها هم وارد ساخت و ساز شوند، دولت چین دیگر یاد گرفته که در حد نیازش و با سرعتی منطقی پروژهها را پیش ببرد تا در صورت وخامت جنگ تجاری با امریکا، کل قافیه را نبازد.
