غول فضای مجازی چه تاثیری بر آمریکا گذاشت؟
فیسبوک با چراغ خاموش نزدیک شد و ناگهان چنان نوربالایی داد که هزاران کیلومتر فضای مقابل تمام مردمی را روشن کرد، که در جاده زندگی در حال رانندگی هستند. این کمپانی که از صفر شروع کرد، با انفجار به صدر جدول رسید و هنوز هم آن بالا بالاهاست، اما اخیرا مشکلاتی هم پیدا کرده.
ترجمه: نسیم بنایی/ آینده نگر / منبع اصلی: اکونومیست
سال 2004 بود که وبسایتی نوپا که رنگ آبی کودکانهای داشت، پا به این دنیا گذاشت. این وبسایت که در خوابگاه دانشگاه هاروارد تاسیس شدهبود، مردم را تحریک کرد که ببینند و دیده شوند. در آن زمان تعداد کمی حدس میزدند که پروژه موفق از آب دربیاید اما امروزه همه مردم جهان فیسبوک را میشناسند. روپرت مورداک، غول رسانهای مشهور، که شبکه اجتماعی مشهور مایاسپیس را خریداری کردهبود ادعا میکرد که به زودی فیسبوک را شکست خواهد داد.
داستان به شکلی دیگر پیش رفت و امروز فیسبوک در صدر جدول قرار دارد. این فضا به سرعت در آمریکا و تمام جهان گسترش یافت و رقبایی مانند اینستاگرام و واتساپ را هم خریداری کرد. حدود دوسوم جمعیت بزرگسال آمریکا از فیسبوک استفاده میکنند. به طور میانگین در دوران اوج این فضا، هر کاربر فیسبوک روزانه یک ساعت را در این پلتفرم میگذراند. کمپانیهای کمی هستند که توانسته باشند چنین تاثیری بر جامعه بگذارند، عادتهای ارتباطی مردم را عوض کنند، دوستان قدیمی را دور هم جمع کنند، درک از حوادث جهانی را تغییر دهند و کلمه «دوست» را بازتعریف کنند. فیسبوک اتفاقی نادر را در فناوری رقم زده: میتوان تاریخ را به «پیش» و «پس» از فیسبوک تقسیم کرد.
همین ماه پیش تولد 15 سالگی فیسبوک بود. تولدها به طور کل زمان مناسبی هستند برای اندیشیدن درباره اتفاقاتی که گذشته. از 15 سال پیش تا امروز، فیسبوک 3 تغییر مهم در آمریکا پدید آورده.
*تولدت مبارک
در وهله اول، معنا و حس «جوان بودن» را شکل و شخصیتی جدید داده. فیسبوک این عمل را دوبار انجام داد: بار اول با خود پلتفرم فیسبوک و بار دوم با پلتفرم تصویری اعتیادآور اینستاگرام. فیسبوک تغییرات زیادی در فرهنگ ایجاد کرده. امروزه مردم (بیش از حد) داستان زندگی خود را در این فضا و امثالش به اشتراک میگذارند. بعضیها فیسبوک را مقصر خودخواهی شدیدِ نوجوانها میدانند. برخی آن را عامل اضطراب و افسردگی و حس عدم امنیت میدانند. پژوهشگران هم نشان دادهاند که هرچه افراد زمان بیشتری را در فیسبوک بگذرانند، احتمال اینکه فکر کنند دیگران از آنها موفقتر و خوشبختترند، بیشتر است. اینکه فیسبوک دقیقا چه بر سر روان جوانها میآورد نیاز به زمان دارد، اما 59 درصد از نوجوانان آمریکایی گفتهاند که در فیسبوک مورد مزاحمت و زورگویی قرار گرفتهاند. همین مسئله نشان میدهد که خیلی از مسائل در حال تغییر است. رفتار مجازی افراد بر رفتار واقعی آنها هم تاثیر گذاشتهاست. بر اساس پژوهشهای یک موسسه غیرانتفاعی، نیمی از افراد 13 تا 17 ساله، در سال 2012، اعلام کردهبودند که ترجیح میدهند با دوستانشان ارتباط رودررو داشته باشند. امروزه تنها 32درصد این حس را دارند و 35 درصد مسیج زدن را ترجیح میدهند.
دومین تاثیر فیسبوک، رویکرد مردم به «حیطه خصوصی» بود. زمانی که فیسبوک به تازگی راهاندازی شدهبود، مردم برای اولین بار در این فضا احساس راحتی و اعتماد کردند، و اطلاعات شخصی زیادی از خود را روی آن قرار دادند. دلیل اصلی این مسئله این بود که مردم فکر میکردند میتوانند این را که «چهکسی اطلاعات را ببیند و چهکسی نبیند» را کنترل کنند. در آن زمان همه مردم خبر نداشتند که فیسبوک از این اطلاعات برای تبلیغات و درآوردن پول استفاده خواهد کرد. این مسئله تا زمانی ادامه پیدا کرد که رسواییهایی بیرونی، مانند جریان کمبریج آنالیتیکا، پیش آمد. امروزه بیش از نیمی از بزرگسالانی که از فیسبوک استفاده میکنند از قرار گرفتن اطلاعاتشان در اختیار شرکتهای دادهکاو ناراضی هستند. همین مسئله جایگاه و اعتبار فیسبوک را بسیار پایین آورد و در سال 2018، اعتبار این کمپانی پایینتر از گوگل قرار گرفت.
تاثیر سوم فیسبوک هم در سیاست است. تقریبا هر کاندیدایی که میخواهد پستی را به خود اختصاص دهد از فضای فیسبوک چه برای تبلیغ و چه برای به اشتراک گذاشتن نظرات و دیدگاهها استفاده میکند. تحلیلهای مختلف نشان میدهد که تقریبا هیچ رئیس جمهوری در جهان، طی 10 سال اخیر، وجود نداشته که حساب کاربری فیسبوک نداشته باشد. به طور مشخص فیسبوک در رای آوردن هم ترامپ و هم اوباما تاثیر بسیار زیادی داشتهاست.
با اینکه سودهای سهماهه فیسبوک در انتهای سال 2018 به رکورد خود رسید، اما گویا آمریکاییها کمکم زمان کمتری را به پلتفرم اصلی این کمپانی اختصاص دهند. امروزه آمریکاییهای بزرگسال، 11،5 درصد از زمان آنلاین خود را به پلتفرم فیسبوک اختصاص میدهند، در حالی که 2 سال پیش این عدد چیزی در حدود 15 درصد بود. گرچه استفاده از اینستاگرام در حال افزایش است، اما آنقدر نیست که کفاف کاهش استفاده از پلتفرم فیسبوک را بدهد. خیلیها فکر میکنند که فیسبوک دیگر به جذابی و لذتبخشی گذشته نیست. خیلیها هم امروز اصلا دوباره به این مسئله فکر میکنند که آیا فضای مجازی چیزی مفید است یا مضر، و وضعیت فیسبوک در این پرسش دقیقا چه شکلی پیدا میکند. حالا که این پرسشها در آمریکا در حال شدت گرفتن هستند، شاید نیاز باشد فیسبوک اندکی آمریکا را به حال خود رها کند، و به فکر بازاری در جاهای دیگر دنیا هم بیفتد.
