77.9 درصد پول ما برای نفت است

اصلی‌ترین کالاهای صادراتی ایران کدام است؟

آینده نگر/ مونا مشهدی رجبی

صادرات نقش مهمی در رشد اقتصادی کشورها دارد و ایران هم از این قاعده مستثنا نیست. به همین دلیل است که بعد از روی کار آمدن دونالد ترامپ در امریکا و آغاز شدن جنگ تجاری، نگرانی در مورد آینده اقتصادی دنیا بیشتر شده است و شمار زیادی از  اقتصاددانان در مورد خطراتی که این تنش می‌تواند در فضای تجاری و اقتصادی ایجاد کند هشدار داده‌‌اند. ایران یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان در دنیا است. در سال گذشته در میان ۲۰۰ کشور دنیا، ایران از نظر ارزش صادرات کالا و خدمات جایگاه ۴۷ را به خود اختصاص داد و در صورتی که فشار تحریم‌ها کشور را در مسیر رشد صادرات متوقف نکند، احتمال این وجود دارد که در سال جاری جایگاه ۴۶ دنیا را از آن خود کند.

طبق گزارش worldexports و بر مبنای اطلاعات سال ۲۰۱۷، ایران توانست ۶۲.۲ میلیارد دلار کالا از کشور صادر کند. در این سال ارزش صادرات کالاها و خدمات ایرانی برابر با ۲۲.۵ درصد کل ارزش تولید ناخالص داخلی این کشور بود. با در نظر گرفتن این مسئله که جمعیت ایران ۸۲.۸ میلیون نفر است، درآمد ایران از صادرات در هر سال تنها ۷۵۰ دلار امریکا است که رقم بسیار پایینی در مقایسه با کشورهای صنعتی است. حال سوال اصلی این‌جاست که اصلی‌ترین کالاهای صادراتی ایران چیست و ایران از صادرات این محصولات چه درآمدی کسب کرده است.

آمار نشان می‌دهد در سال ۲۰۱۷ ده گروه از کالاها بیشترین درآمد دلاری را برای ایران به همراه داشتند. اصلی‌ترین کالای صادراتی ایران سوخت‌های معدنی از جمله نفت است که ایران از صادرات آنها ۴۸.۷ میلیارد دلار درآمد داشته است. این رقم معادل ۷۷.۹ درصد از کل صادرات ایران است. مواد پلاستیکی و قطعات پلاستیکی دومین بخش از درآمدهای صادراتی ایران را به خود اختصاص دادند. در این سال ارزش صادرات ایران از بخش تولید مواد پلاستیکی در ایران برابر با ۳.۳ میلیارد نفر بود که این رقم معادل ۵.۳ درصد از کل درآمد صادراتی ایران است. سومین محصول صادراتی ایران سنگ‌های ‌معدنی و خاکستر است که ایران توانسته است از این محل ۲.۲ میلیارد دلار درآمد کسب کند. سهم درآمد ایران از صادرات سنگ‌های ‌معدنی و خاکستر معادل ۳.۵ درصد کل درآمد صادراتی این کشور بود. ایران از صادرات مواد شیمیایی ارگانیک ۱.۸ میلیارد دلار و از صادرات آهن و فولاد ۱.۴ میلیارد دلار درآمد کسب کرد در حالی که انواع میوه و خشکبار سازنده ششمین بخش از درآمدهای صادراتی ایران هستند. ایران در سال ۲۰۱۷ میلادی ۹۳۴.۸ میلیون دلار از صادرات میوه و خشکبار درآمد به دست آورد.

کودهای شیمیایی هفتمین کالای صادراتی ایران هستند و صادرات انواع نمک و سولفور و سنگ و سیمان درآمدی معادل ۵۶۱.۳ میلیون دلار برای ایران ایجاد کرد. مس نهمین کالای صادراتی ایران معرفی شده است و آلومینیوم در جایگاه دهم قرار دارد.

نکته مهم این است که ده دسته از کالاهای صادراتی ذکرشده در بالا، در مجموع سازنده ۹۶.۴ درصد از کل درآمد صادراتی این کشور هستند به همین دلیل مطالعه روند تغییر صادرات این کالاها می‌تواند تصویر درستی از وضعیت صادرات کشور در اختیار ما قرار دهد.

در سال ۲۰۱۷ بالاترین نرخ رشد صادرات در ده دسته از کالاهای اصلی صادراتی ایران به صادرات سنگ معدن و خاکستر اختصاص داشته است. ارزش صادرات این دسته از محصولات ایرانی در سال ۲۰۱۷ دو برابر سال ۲۰۱۶ بود که دلیل اصلی آن را می‌توان بازاریابی درست برای این محصولات در دنیا دانست.

در بازه یک ساله منتهی به سال ۲۰۱۷ ارزش صادرات آلومینیوم ایران ۲۴.۹ درصد رشد کرد. این در حالی است که صادرات انواع میوه و خشکبار در ایران با کاهش ۵۸.۶ درصدی نسبت به سال ۲۰۱۶ روبه‌رو شده است. در سال ۲۰۱۷ اررش صادرات انواع مواد شیمیایی ارگانیک در ایران ۵۱.۳ درصد کاهش پیدا کرد و ارزش صادرات آهن و فولاد ایران با کاهش ۴۴.۷ درصدی روبه‌رو شد.

 مزایای صادراتی ایران چیست؟

 در سال ۲۰۱۷، ایران با مازاد تجاری ۱۱.۴ میلیارد دلاری روبه‌رو شد. با وجود اینکه این مازاد صادرات یک مزیت بزرگ برای اقتصاد ایران محسوب می‌شود ولی از آنجا که میزان مازاد صادراتی کشور نسبت به سال قبل با کاهش ۷۱.۷ درصدی روبه‌رو شده است، نشان‌دهنده یک چالش در فضای تجاری ایران است. در سال ۲۰۱۶ مازاد صادراتی ایران  برابر با ۴۰.۴ میلیارد دلار بوده است.

دلیل افت مازاد صادراتی ایران را می‌توان کاهش درآمد صادراتی ایران در سال ۲۰۱۷ نسبت به سال ۲۰۱۶ یا افزایش میزان واردات در سال گذشته دانست. حال سوال این است که کدام دسته از کالاهای صادراتی ایران بالاترین مازاد صادراتی را برای کشور ایجاد کرده بودند یا به تعبیر بهتر خالص صادرات کدام دسته از کالاها بالاتر بوده است. خالص صادرات به معنای تفاوت ارزش صادرات کالاها با هزینه واردات همان کالاها به کشور است. آمار نشان می‌دهد بالاترین خالص صادرات در ایران به دسته سوخت‌های معدنی از جمله نفت اختصاص داشته است. در سال گذشته خالص صادرات این دسته از کالاها برابر با ۴۷.۹ میلیارد دلار بود که ۴۱۸.۹ درصد از کل صادرات این کشور را به خود اختصاص می‌داد.

دومین دسته از کالاهای صادراتی ایران که بالاترین خالص صادرات را دارند، انواع سنگ‌های ‌ معدنی و خاکستر است که خالص صادرات آن برابر با ۲.۱ میلیارد دلار اعلام شده است. خالص صادرات این دسته از کالاها معادل ۱۸.۵ درصد از کل صادرات است. خالص صادرات ایران در محصولات پلاستیکی برابر با ۱.۵ میلیارد دلار و در مواد شیمیایی ارگانیک برابر با ۸۳۵.۸ میلیون دلار اعلام شده است. ایران در سال ۲۰۱۷ توانست خالص صادراتی معادل ۷۴۰.۹ میلیون دلار را در بخش صادرات میوه و خشکبار تجربه کند و نمک و سولفور و سنگ و سیمان در این رده‌بندی جایگاه بعد را داشت.

 جالب این‌جاست که در سال ۲۰۱۷ خالص صادرات روی در ایران برابر با ۲۹۵.۹ میلیون دلار بوده است و با وجود اینکه روی در دسته اصلی‌ترین کالاهای صادراتی ایران قرار ندارد، خالص صادرات بالایی دارد. مس در این رده‌بندی جایگاه نهم را دارد و دهمین کالایی که خالص صادرات آن چشمگیر است فرش است. در سال قبل خالص صادرات فرش  برابر با ۱۰۸.۹ میلیون دلار بود.

مطالعات نشان می‌دهد خالص صادرات ایران در عرصه تجارت بین‌الملل بسیار مثبت است و اصلی‌ترین دلیل آن را می‌توان مثبت بودن خالص صادرات سوخت‌های معدنی به خصوص نفت و فراورده‌های ‌ نفتی دانست. این آمار نشان می‌دهد که ایران قدرت رقابت بسیار بالایی در این بخش دارد.

روی دیگر سکه

اما در روی دیگر سکه کالاهای صادراتی‌ای قرار دارند که سال قبل تراز تجاری آنها منفی بود یا خالص صادرات منفی را تجربه کرده بودند. خالص صادرات منفی یا خالص واردات نشان داد که ارزش صادرات این کالاها کمتر از هزینه واردات آنها بود و در صورتی که روی این بخش‌ها سرمایه‌گذاری شود، امکان تبدیل شدن به پتانسیل‌های‌ بالای اقتصادی برای کشور را دارد.

اولین دسته از این کالاها انواع ماشین‌آلات است که انواع کامپیوترها را نیز در بر می‌گیرد. در سال قبل خالص واردات  این دسته از کالاها برابر با ۸.۸ میلیارد دلار بود که نسبت به سال قبل از آن ۲۵ درصد رشد داشته است. دومین دسته از این کالاها، انواع خودرو است که ارزش واردات آنها در سال قبل ۵.۹ میلیارد دلار بیش از ارزش صادرات آن بود و نکته مهم این است که طی یک سال مورد مطالعه خالص واردات این دسته از کالاها ۹۹ درصد رشد کرده است. تجهیزات و ماشین‌آلات الکترونیکی سومین دسته از کالاهایی را تشکیل می‌دهد که بالاترین خالص واردات را دارد. در سال گذشته خالص واردات این کالاها برابر با ۴.۷ میلیارد دلار بود که ۱۱ درصد بیش از سال پیش از آن بوده است. در رده‌بندی کالاهایی که بالاترین ارزش وارداتی را دارند و در این گزارش به عنوان کالاهایی ذکر شده‌اند که سرمایه‌گذاری در صادرات آنها می‌تواند مزیت اقتصادی زیادی را نصیب ایران کند به انواع غلات می‌رسیم. غلات چهارمین جایگاه در این رده‌بندی را دارد و خالص واردات آن با ۱۵.۵ درصد کاهش نسبت به سال ۲۰۱۶، به مرز ۲.۴ میلیارد دلار رسید.

در جایگاه پنجم این فهرست داروها و تجهیزات چشم‌پزشکی و شیشه عینک قرار دارد و قطعات فولادی و آهنی هم ششمین دسته از این گروه است. در سال قبل خالص واردات انواع دارو در کشور برابر با ۱.۲ میلیارد دلار بود که ۷.۸ درصد نسبت به سال قبل از آن کاهش داشت. به این معنا که واردات نسبت به سال ۲۰۱۶ کمتر شده است. دانه‌های ‌ روغنی در جایگاه هشتم این فهرست و انواع روغن‌ها و چربی‌های ‌حیوانی و گیاهی در جایگاه نهم قرار دارند و در انتهای فهرست هم انواع کاغذ و محصولات کاغذی قرار گرفته است.