جایگاه ایران در شاخص کیفیت زندگی جهانی کجاست؟
ایران در ردهبندی کشورهای دنیا از نظر شاخص کیفیت زندگی جایگاه ۱۱۱ را به خود اختصاص داده است. شاخص کیفیت زندگی در ایران برابر با ۴۷ اعلام شده است و این کشور در میانه فهرست جای دارد.
آینده نگر/ مونا مشهدیرجبی/ منبع: world data
بارها شنیدهایم که کیفیت زندگی اهمیت بیشتری نسبت به کمیت آن دارد اما در مورد نحوه ارزیابی کیفیت زندگی در گزارشها اطلاعاتی داده نشده است. بدون شک برخورداری از ثبات و امنیت سیاسی و اقتصادی در کنار مهیا بودن تجهیزات و امکانات بهداشتی و درمانی و آموزشی از کلیدیترین مسائل در ارتقای کیفیت زندگی است. از طرف دیگر وضعیت آب و هوایی هم عامل بسیار با اهمیتی است زیرا در کشورهایی که سطح آلایندهها در هوا بالا است یا در کشورهای بسیار سرد از قبیل کانادا، امکان استفاده از امکانات موجود در کشور کمتر میشود. در این کشورها مردم ساعات طولانی از روز را در خانه یا محیطهای بسته هستند و زمان محدودی برای حضور در فضای بیرون خانه در اختیار دارند. وضعیت آب و هوایی هم تاثیر زیادی در کیفیت زندگی مردم در یک شهر یا کشور دارد.
سایت ورلد دیتا در گزارش اخیر خود ۱۷۴ کشور دنیا را از نظر کیفیت زندگی مورد ارزیابی قرار داده است و استرالیا را به عنوان کشوری که بالاترین کیفیت زندگی را دارد انتخاب کرد. شاخص کیفیت زندگی که برای استرالیا معرفی شد برابر با ۷۹ بود و این کشور توانست در صدر فهرست قرار بگیرد. اما قبل از اینکه در مورد برترین کشورهای دنیا از نظر شاخص کیفیت زندگی صحبت کنیم بهتر است در مورد نحوه تهیه این شاخص و فاکتورهای سازنده آن اطلاعاتی ارائه دهیم. برای تعیین شاخص کیفیت زندگی و رتبهبندی کشورها بر مبنای این شاخص ۷ فاکتور در نظر گرفته شده است. برای هر شاخص عددی بین صفر تا صد در نظر گرفته شده است و برایند آنها سازنده شاخص کیفیت زندگی است. البته در هر شاخص هم فاکتورهای مختلفی لحاظ شده است که در اینجا هر یک را به صورت خلاصه تشریح میکنیم.
اول: ثبات اقتصادی و سیاسی
یکی از این شاخصها ثبات اقتصادی و سیاسی است که دربرگیرنده عوامل تاثیرگذار در ثبات میانمدت و بلندمدت در یک کشور است. در بخش ثبات سیاسی به فاکتورهایی از جمله قدرت دولت در اداره کشور و ساختار سیاسی توجه شده است و در عرصه ثبات اقتصادی ثبات در نرخ تورم اهمیت دارد. در این مطالعه نرخ تورم ایدهآل برابر با ۰ درصد در نظر گرفته شده است که یک نرخ فرضی است ولی هرچه نرخ تورم در کشورها بالاتر از این مرز صفر باشد، از نظر ثبات اقتصادی در سطح پایینتری قرار میگیرند. از فاکتورهای تاثیرگذار دیگر میتوان به سطح بدهی دولتی و میزان کسری بودجه اشاره کرد. در این گزارش بودجه متوازن یا مازاد بودجه دولتی یک فاکتور مثبت و اثرگذار در اقتصاد کشور در نظر گرفته شده است. نرخ بیکاری هم فاکتور مهمی در ثبات اقتصادی کشورها است زیرا نرخ بالای بیکاری باعث افزایش هزینه های تامین اجتماعی دولت میشود و بالا بودن نرخ بیکاری برای دوره طولانیمدت میتواند ساختار بازار کار و بهرهوری اقتصاد را تحت تاثیر قرار دهد.
دوم: سیستم قانونی و حقوق شهروندی
توجه به حقوق شهروندی و اجرای قوانینی که توسط یک سیستم اصولی تدوین شده است از مهمترین فاکتورهای کیفیت زندگی است. در نگاه اول شاید تصور شود که کشوری که قوانین خوبی در آن وجود دارد جای مناسبی برای زندگی است ولی واقعیت این است که باید ساختار اجرایی کشور به گونهای باشد که این قوانین در کشور اجرا شود. کارکرد دولت در کشور و توانمندی سیستم قضایی برای پیگیری آن اهمیت زیادی دارد. از فاکتورهای مهمی که در این بخش لحاظ شده است میتوان به حکومت قانون در کشور و کیفیت نظام قانونگذاری اشاره کرد. از طرف دیگر فاکتورهای دیگری از قبیل مشارکت دموکراتیک مردم در انتخابهای مهم کشوری و تلاش دولت برای مبارزه با فساد اقتصادی هم در این شاخص اثرگذار است.
سوم: کیفیت خدماترسانی در زمینه بهداشت و درمان
مهمترین عاملی که در ساخت این فاکتور اهمیت دارد متوسط امید به زندگی است که بازتابی از داشتن رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی است. به علاوه شمار پزشکان در یک کشور به ازای جمعیت ساکن در کشور هم فاکتور مهمی است. همچنین شمار تختهای بیمارستانی در محاسبه شاخص اهمیت زیادی دارد.
چهارم: امنیت
امنیت یک فاکتور بسیار کلیدی است. اگر کشوری دارای شرایط اقتصادی ایدهآل باشد و از زیباییهای طبیعی هم برخوردار باشد ولی نتواند امنیت شهروندانش را تامین کند، کسی آن کشور را برای زندگی انتخاب نمیکند. مهمترین فاکتور در این بخش نرخ قتل در کشور است به علاوه مجموع شمار حوادث و تعداد افرادی که در جریان حوادث مختلف جان خود را از دست میدهند یا زخمی میشوند هم در این فاکتور سهم دارند.
پنجم: آب و هوا
برای اغلب مردم آب و هوای مطبوع یکی از مهمترین فاکتورها در انتخاب کشوری برای سکونت است. در ارزیابیها وضعیت مطلوب آب و هوایی برای زندگی حداکثر دمای ۲۵ درجه سانتیگراد و حداکثر میزان رطوبت ۵۵ درصد است. در این کشورها باید حداکثر ۸ روز در هر ماه بارندگی وجود داشته باشد و هرچه ساعات تابش آفتاب بالاتر باشد به عنوان یک وضعیت مطلوبتر برای زندگی قلمداد شده است. این شرایط آب و هوایی در بسیاری از کشورهای صنعتی وجود ندارد و به همین دلیل این کشورها از قبیل کانادا در فهرست کشورهای دارای کیفیت مطلوب برای زندگی نتوانستند ده جایگاه اول را از آن خود بکنند.
ششم: هزینههای زندگی
بدون شک تامین هزینههای زندگی فاکتوری بسیار مهم در برخورداری از کیفیت بالای زندگی است. مهمترین فاکتور در این زمینه متوسط هزینههای زندگی است که هر دولتی در سال ارائه میدهد. از طرف دیگر متوسط درآمد در کشور هم باید در نظر گرفته شود زیرا هزینهها اگر متناسب با سطح درآمد باشد میتواند زمینهساز برخورداری از کیفیت مطلوب زندگی شود. نرخ مالیات بر درآمد و مصرف هم در هر کشور فاکتوری بسیار مهم و سازنده است.
هفتم: محبوبیت
محبوبیت یک کشور هم به عنوان یک فاکتور در نظر گرفته شده است و برای ارزیابی میزان محبوبیت از شما توریستهایی که به کشور میآیند و شمار افرادی که برای مهاجرت یا پناهندگی آن کشور را انتخاب میکنند استفاده شده است. با وجود اینکه این فاکتور در شاخص کلی نقش دارد ولی وزن آن کمتر از دیگر فاکتورها است.
وزن هر فاکتور در شاخص کیفیت زندگی
وزن هر یک از فاکتورها در شاخص کیفیت زندگی متفاوت است زیرا تاثیر آنها در ارزیابی مردم از کیفیت زندگیشان متفاوت است. طبق این گزارش کمترین وزن به شاخص محبوبیت تعلق گرفته است که برابر با ۸ درصد است ولی شاخصهای حقوق شهروندی، امنیت، خدمات بهداشتی و درمانی و هزینههای زندگی هریک وزنی معادل ۱۶ درصد در شاخص کلی دارند و وزن شاخص آب و هوا و ثبات سیاسی و اقتصادی هریک برابر با ۱۴ درصد است.
کشورهای برتر فهرست
بر طبق این گزارش در سال 2018 استرالیا به عنوان کشوری که بالاترین کیفیت زندگی را داشت انتخاب شد. شاخص کیفیت زندگی در استرالیا برابر با ۷۹ بود ولی در میان هفت شاخص سازنده شاخص اصلی، حقوق شهروندی بالاترین سطح را داشت و هزینههای زندگی پایینترین شاخص را به خود اختصاص داد و برابر با ۲۵ بود. این شاخص نشان میدهد که در این کشور هزینه های زندگی بسیار بالا است ولی بالا بودن شاخص های دیگر باعث شده است تا تاثیر منفی این شاخص از بین برود.
دومین کشور این فهرست ماکائو است که شاخص کیفیت زندگی در این کشور مشابه استرالیا و برابر با ۷۹ است. برای کشور ماکائو امنیت بالاترین شاخص یعنی ۱۰۰ را دارد و آب و هوا پایینترین شاخص را به خود اختصاص داده است که برابر با ۴۹ است.
کشورهای پرتغال و سوئیس و هنگکنگ در این ردهبندی جایگاه سوم تا پنجم را دارند. در هرسه کشور بالاترین شاخص به امنیت اختصاص دارد که برابر با ۱۰۰ است ولی در کشورهای پرتغال و هنگکنگ پایینترین شاخص، شاخص هزینههای زندگی است که برای دو کشور مذکور به ترتیب برابر با ۴۷ و ۴۴ است. در کشور سوئیس پایینترین شاخص به آب و هوا اختصاص دارد که برابر با ۲۵ است. سوئیس در بسیاری از ردهبندیها به عنوان یکی از مرفهترین کشورهای دنیا معرفی شده است و حتی در میان بهترین کشورها برای سکونت هم اعلام شده است ولی به دلیل سرمای زیاد هوا و سطح بالای بارشها در فصل سرما شاخص آب و هوایی بسیار پایینی دارد.
در فهرست برترین کشورهای دنیا از نظر شاخص کیفیت زندگی کشورهای مالت، اتریش، ژاپن، سنگاپور و آلمان در جایگاه ششم تا دهم قرار گرفتهاند و قبرس و هلند و کانادا به ترتیب جایگاه یازده تا سیزده را دارند. شاخص کیفیت زندگی در کانادا که در سالهای اخیر یکی از مقاصد اصلی مهاجران در دنیا بوده است برابر با ۷۴ برآورد شده است و اصلیترین دلیل افت شاخص در این کشور وضعیت نامساعد آب و هوا است. شاخص آب و هوا در این کشور برابر با ۲۰ محاسبه شده است که دلیل آن سرمای زیاد هوا و سطح بالای رطوبت و وزش باد در اکثر روزهای سال است.
بر مبنای این رده بندی شاخص کیفیت زندگی در کشور کره جنوبی برابر با ۷۲ است و این کشور در میان ۱۷۴ کشور مورد مطالعه جایگاه ۱۹ را دارد. امارات اولین کشور خاورمیانه در این فهرست است و شاخص کیفیت زندگی در این کشور برابر با ۷۱ محاسبه شده است. امارات در میان ۱۷۴ کشور مورد مطالعه جایگاه ۲۲ را از آن خود کرده است. کمترین شاخص برای کشور امارات برابر با ۵۷ است و به آب و هوا اختصاص دارد و بالاترین شاخص مربوط به بخش امنیت است که معادل ۹۹ گزارش شده است.
امریکا در این ردهبندی جایگاه ۳۱ را از آن خود کرده است و شاخص کیفیت زندگی در این کشور برابر با ۶۸ برآورد شده است در حالی که کشور قطر جایگاه ۴۶، عمان جایگاه ۵۰ و بحرین جایگاه ۵۲ را دارد. در این ردهبندی عربستان سعودی به عنوان شصت و سومین کشور انتخاب شد و شاخص کیفیت زندگی در این کشور برابر با ا۵۹ بود. از دیگر کشورهای این فهرست میتوان به چین اشاره کرد که جایگاه ۸۴ را در میان ۱۷۴ کشور به خود اختصاص داده است. شاخص کیفیت زندگی برای چین برابر با ۵۵ است در حالی که روسیه در جایگاه ۱۰۱ این فهرست قرار گرفته است و شاخص مرتبط با این کشور برابر با ۵۰ است.
جایگاه ایران در فهرست
ایران در رده بندی کشورهای دنیا از نظر شاخص کیفیت زندگی جایگاه ۱۱۱ را به خود اختصاص داده است. شاخص کیفیت زندگی در ایران برابر با ۴۷ اعلام شده است و این کشور در میانه فهرست جای دارد. بالاترین شاخص برای ایران مربوط به ثبات و امنیت سیاسی و اقتصادی است. در سال ۲۰۱۸ میلادی ایران توانسته است شاخص ۸۲ را در بخش ثبات و امنیت سیاسی و اقتصادی از آن خود بکند و از نظر وضعیت آب و هوایی شاخص ۶۳ را به خود اختصاص داد. در این گزارش آمده است دلیل تخصیص شاخص ۶۳ به وضعیت آب و هوایی ایران سطح بالای آلایندهها در اغلب شهرهای بزرگ این کشور است. ایران دارای شرایط آب و هوایی ایدهآلی برای زندگی است ولی در شرایط فعلی که سطح آلایندهها در بسیاری از شهرهای بزرگ و صنعتی بالا است، شاخص کیفیت آب و هوای این کشور تنزل یافته است. ایران در این ردهبندی وضعیتی شبیه کشورهای تانزانیا، زامبیا، ترکیه و اندونزی دارد ولی از کشورهای هند و الجزایر و پاکستان در وضعیت بهتری قرار گرفته است.
کشورهای انتهای فهرست
در میان ۱۷۴ کشور مورد مطالعه کشور افریقای مرکزی پایینترین شاخص را به خود اختصاص داده است. در سال ۲۰۱۸ میلادی شاخص کیفیت زندگی در این کشور برابر با ۱۶ محاسبه شده است. شاخص محبوبیت این کشور در دنیا برابر با صفر است ولی از نظر آب و هوایی وضعیت نسبتا مساعدتری دارد و شاخص ۵۲ را به خود اختصاص داده است. کشور چاد شاخص ۲۰ را به خود اختصاص داده است و کشورهای کنگو، مالی، سودان، کامرون، افغانستان و یمن به ترتیب جایگاه ۱۷۳ تا ۱۶۷ را دارند.
شاخص کیفیت زندگی برای کشور عراق برابر با ۳۳ است و این کشور جایگاه ۱۵۸ دنیا را دارد و سوریه هم در یک جایگاه بالاتر از عراق، شاخصی مشابه را به خود اختصاص داده است. ونزوئلا در این ردهبندی جایگاه ۱۵۵ را دارد. شاخص کیفیت زندگی در کشور پاکستان برابر با ۳۸ است و این کشور در جایگاه ۱۴۶ دنیا قرار گرفته است.
در اغلب کشورهای انتهایی فهرست سطح ثبات و امنیت اقتصادی و سیاسی بسیار پایین است و شمار زیادی از این کشورها یا درگیری داخلی دارند یا در سالهای اخیر جنگ را تجربه کردهاند. این بحران باعث شده است تا توان سرمایهگذاری در بخشهای زیرساختی را نداشته باشند و مردم از نظر سطح رفاه و بهداشت و آموزش در وضعیت نامساعدی قرار داشته باشند.
