خاورمیانه، خانه اصلی بانک های اسلامی جهان است

بانکداری اسلامی در جهان چقدر شیوع دارد؟

بانکداری اسلامی پس از بحران مالی در جهان با داشتن ویژگی‌هایی ازجمله ممنوعیت انجام معاملات ربوی، تأکید بر قراردادهای واقعی، توزیع ریسک سرمایه‌گذاری، برقراری ارتباط میان عرضه پول و بخش واقعی اقتصاد و محدودیت فعالیت‌های سفته‌بازی در نظام بانکداری اسلامی به‌عنوان جایگزین مطمئن و مناسبی برای بانکداری متعارف مطرح‌شده است و تمایل به آن در کشورهای مختلف جهان ازجمله کشورهای مسلمان و غیرمسلمان (اروپا، کانادا، انگلیس و آمریکا) نیز در حال افزایش است. پژوهشکده پولی بانکی مطالعه ای درباره وضعیت بانکداری اسلامی در جهان منتشر کرده است.

بر اساس آخرین اطلاعات و آمار به‌دست‌آمده، ارزش کل دارایی‌های بانک‌های اسلامی از 9۶0 میلیون دلار در سال 2012 به 1.3 تریلیون دلار در سال 201۶ افزایش داشته است و پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که صنعت تأمین مالی اسلامی با روند رو به رشدی همراه بوده و ازنظر بزرگی در جهان برابری خواهد داشت. این در حالی است که تعداد بانک‌های اسلامی عامل در کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس (pGCC) در سال 201۶، به 35 بانک می‌رسد که نزدیک به 800 میلیارد دلار سرمایه بر اساس شریعت اسلامی را در اختیار دارند و با دارایی حدود 500 میلیارد دلار، 3۶ درصد از کل دارایی‌های بانکداری اسلامی را به خود اختصاص داده است.

*وضعیت بانک‌های اسلامی در جهان چگونه است؟

بر اساس آمار به‌دست‌آمده در سال 201۶، ارزش کل دارایی‌های منطبق بر شریعت، حدود 1.5 تریلیون دلار است. این در حالی است که بر اساس طبقه‌بندی جغرافیایی، خاورمیانه با (105 بانک اسلامی)، کشورهای آسیای مرکزی و شرق دور (با 54 بانک اسلامی) و اروپای غربی (با 13 بانک اسلامی) به ترتیب با 1 تریلیون دلار، 230 میلیارد دلار و 43 میلیارد دلار بیشترین دارایی‌های منطبق بر شریعت را تشکیل می‌دهند. ازاین‌رو، این بازار موقعیتی فعال و پرانرژی در سطح جهانی دارد و پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد تا چند سال آینده به ارزشی بیش از 2 تریلیون دلار رسیده که این مقدار حداقل دو برابر سریع‌تر از بانک داری رایج در سطوح کلان است.

این گزارش می نویسد: همان‌طور که نمودارهای 1 و 2 نشان می‌دهد، بیشترین تعداد بانک‌های اسلامی جهان در سال 201۶ متعلق به خاورمیانه و پس‌ازآن به ترتیب متعلق به کشورهای آسیای مرکزی و شرق آسیا (ازجمله مالزی، چین، ژاپن و کره و غیره) و افریقا است. از سوی دیگر، بررسی تعداد بانک‌های اسلامی بر اساس دارایی‌های آنها نیز نشان می‌دهد که ۶2 درصد از بانک‌های اسلامی در جهان در رده کمتر از 3 میلیارد دلار، حدود 30 درصد بین 3 تا 20 میلیارد دلار و تنها 10 درصد از بانک‌های اسلامی دارایی‌هایی بیش از 2 میلیارد دلار دارند.

ازنظر ارزش دارایی‌ها، حجم بالایی از دارایی‌های بانک‌های اسلامی جهان در سال 201۶، در محدوده دارایی‌های بیشتر از 20 میلیارد دلار قرار دارند و تنها 8 درصد از دارایی‌های بانک‌های اسلامی کمتر از 3 میلیارد دلار بوده و این نشان‌دهنده وسعت فعالیت و اندازه بانک‌های اسلامی در جهان است. علاوه بر این، همان‌طور که در جدول 2، آمده است تمرکز بانک‌های بزرگ اسلامی بیشتر در خاورمیانه و سپس در شرق دور و اروپا قرار گرفته است.

بررسی تعداد بانک‌های اسلامی بر اساس میزان کل سرمایه نشان می‌دهد که حدود 37 درصد بانک‌های اسلامی در رده کمتر از 150 میلیون دلار و 38 بانک اسلامی با سرمایه‌ای بیش از 1 میلیارد دلار، 19 درصد کل بانک‌های اسلامی را تشکیل می‌دهد. علاوه بر این، حدود 40 درصد بانک‌های اسلامی در محدوده سرمایه 150 تا 1000 میلیون دلار قرار دارند. (نمودار 3) نمودار 4 نیز نشان می‌دهد که بیشتر بانک‌های اسلامی دارای سود خالص کمتر از 20 میلیون دلار بوده‌اند و حدود 1۶ درصد بانک‌های اسلامی در رده بیشتر از 100 میلیون دلار قرار دارند.

نمودار 5 و ۶ نشان می‌دهد که پراکندگی بانک‌های اسلامی جهان بر مبنای طبقه‌بندی میزان تسهیلات پرداختی و سپرده‌ها یکنواخت بوده و در هر یک از طبقه‌بندی‌های انجام‌شده حدود 47 بانک اسلامی قرار دارد که درمجموع حدود 24 درصد کل بانک‌های اسلامی را تشکیل می‌دهد.

*بانک‌های اسلامی در کدام کشورها هستند؟

بیش از 204 بانک اسلامی در 3۶ کشور مختلف وجود دارد. 12۶ بانک از کل بانک‌های اسلامی، بانک‌های کوچک بوده و دارایی‌هایی کمتر از 3 میلیارد دلار دارند. 30 بانک دارایی‌هایی بین 3 تا 8 میلیارد دلار و 28 بانک دارایی‌هایی بین 8 تا 20 میلیارد دلار دارند. تعداد بانک‌های اسلامی با بیش از 20 میلیارد دلار در سال 201۶، حدود 20 بانک بوده است که مربوط به کشورهای ایران با 9 بانک، امارات متحده، عربستان و قطر هرکدام با 2 بانک، و بحرین و کویت هرکدام با 1 بانک بوده است. همچنین کشورهایی مانند ایران و بحرین با 21 بانک، مالزی و سودان با 19 بانک اسلامی در کنار دیگر بانک‌های متعارف، دارای بیشترین تعداد بانک اسلامی با توجه به دارایی هستند.