بنگلادش چطور عرصه تولید لباس را مدرن میکند؟
صادرات پوشاک بنگلادش ۸۳ درصد از کل صادرات این کشور را تشکیل میدهد اما حالا سایه رقبای آسیایی روی سر بنگلادش سنگینتر از گذشته شده و باید راهی برای حفظ صادرات پیدا شود
آینده نگر/ منبع: نیکی ایژین ریویو
اگر با ماشین از داکا پایتخت بنگلادش دو ساعت به سمت جنوب برانید به کارخانهای مدرن میرسید که با فضای اطرافش تناسب چندانی ندارد. بیرون کارخانه پر از زاغه و موتورهای سهچرخه است اما کارخانه دارد ماهانه ۲۴۰ هزار دست کت و شلوار مردانه برای برندهای بزرگی مثل اچاندامِ سوئد و مارکس اند اسپنسرِ انگلیس تولید میکند.
مدیر اجرایی این کارخانه چتیا جایاکودی است که به استفاده از تکنولوژی مدرن اعتقاد دارد. او میگوید: «کاری که قبلا برای انجامش به ۱۵ کارگر نیاز داشتیم حالا فقط با دو کارگر قابل انجام است. کل خیاطی ما اتوماتیک شده. دیگر نیاز نیست که کارگرانمان ماهر باشند.»
در کارخانه او ۴۸۰۰ کارگر کار میکنند که ۸۵ درصدشان زن هستند. وقتی برنامه کارخانه بر تولید کت و شلوار متمرکز شد، اکثر کارگران کارخانه تجربه انجامش را نداشتند اما دستگاههای اتوماتیک همه کارها را آسان کرد و کارخانه توانست به سطح بالای تولید برسد. ساخت کارخانه جایاکودی ۳۵ میلیون دلار هزینه برداشت اما تولید بسیار سریعتر، بهتر و کمهزینهتر شده. این درست در موقعی اتفاق افتاده که هزینه تولید در بنگلادش هم به اندازه قبل ارزان نیست.
بنگلادش در تلاش است که موقعیت خود به عنوان دومین صادرکننده بزرگ پوشاک (بعد از چین) را حفظ کند اما رقبای سرسخت آسیایی مثل کامبوج، ویتنام و میانمار به صحنه آمدهاند. حتی کشورهای آفریقایی مثل اتیوپی هم دارند با هزینه ارزان برای برندهای بینالمللی لباس تولید میکنند. مثلا برند اچاندام بخش زیادی از پوشاک خود را از یک کارخانه بنگلادشی در اتیوپی تحویل میگیرد. همچنین یک برند ژاپنی به دنبال راهاندازی کارخانه پوشاک در اتیوپی است.
در سالهای اخیر، رقابتیشدن شدید فضا در صنعت پوشاک باعث شده که کارخانههای بنگلادشی به صورت جدی به دنبال اتوماسیون باشند تا در آینده از صحنه کنار زده نشوند. به همین دلیل بوده که تعداد کارخانههای متعارف پوشاک بنگلادش در پنج سال اخیر به میزان ۲۲ درصد کاهش یافته و درمقابل، کارخانههای مدرن تاسیس شدهاند. صنعت پوشاک، موتور محرک رشد اقتصادی ۶ درصدی بنگلادش در یک دهه اخیر بوده. در یک سال منتهی به ماه ژوئن گذشته، صادرات پوشاک بنگلادش به ۳۰.۶ میلیارد دلار رسید که ۸.۸ درصد رشد را به نمایش میگذاشت. این رقم همچنین ۸۳.۵ درصد از کل صادرات بنگلادش را تشکیل میدهد.
در عین حال، نیروی کار در بنگلادش هنوز ارزان است و دستمزد ماهانه کارگر به صورت متوسط ۱۰۱ دلار است؛ در حالی که این رقم در میانمار ۱۳۵ دلار، در کامبوج ۱۷۰ دلار، در ویتنام ۲۳۴ دلار و در چین ۵۱۸ دلار است. حتی کشوری مثل اتیوپی هم هست که ماهانه تنها ۵۰ دلار دستمزد میدهد.
اما آینده دستمزد کارگران در آسیا قرار است متفاوت باشد. این هزینه در کشورهای مختلف آسیایی رو به افزایش است و بنگلادش نیز از آن مستثنا نیست. این کشور در ماه دسامبر انتخابات عمومی دارد و وعده یکی از احزاب این است که دستمزد کارگران صنعت پوشاک را بالا ببرد. شرکتهایی که در حوزه خاصی مثل پوشاک کار میکنند معمولا سالانه ۱۰ درصد افزایش دستمزد دارند اما هر پنج سال یک بار که انتخابات برگزار میشود فشار برای افزایش دستمزد هم بیشتر میشود. این در حالی است که صادرکنندگان پوشاک بنگلادشی از سوی مشتریان غربی خود تحت فشار هستند که قیمت را بالا نبرند. این مسئله به خصوص در فروش آنلاین در بازارهای غربی اهمیت زیادی پیدا کرده است.
افزایش هزینهای که کارخانهداران بنگلادشی با آن مواجهاند جنبههای دیگری را نیز شامل میشود. بعد از حادثه دلخراش ریزش ساختمان یک کارخانه بزرگ پوشاک در بنگلادش در آوریل سال ۲۰۱۳ و کشتهشدن جمع زیادی از کارگران، برخی برندهای غربی از کار با کارخانههای بنگلادشی به خاطر شرایط کارگران آنها سر باززدند و سراغ چین و ویتنام رفتند. برخی از آنها هم کارخانههای بنگلادشی را تهدید میکنند که برای تداوم همکاری با آنها باید حتما تخفیف بدهند.
مجموعه این شرایط باعث شده کارخانههای پوشاک بنگلادشی برای بقای خود به گزینهای مثل مدرنسازی تجهیزات و بینیازی از تعداد زیاد کارگران روی بیاورند و همچنین روی تولید پوشاک گرانتر مثل کت و شلوار توسط ماشینآلات متمرکز شوند. این رویه ظاهرا دارد جواب هم میدهد.
یک مسئله دیگر که دارد کارخانههای پوشاک بنگلادش را به سمت مدرنسازی میکشاند این است که روند دنیای مد با سرعت زیادی تغییر میکند و این کارخانهها باید آمادگی تغییر سریع برای تولیدات جدید و مد روز را داشته باشند و این کار فقط با داشتن ماشینآلات پیشرفته امکانپذیر است.
