آیا افول دوبی با برنامههای بلندپروازانه جدید جبران میشود؟
دوبی بخشی از جذابیت خود را در چشم نیروی کار بسیار متخصص خارجی و نیز سرمایهگذاران بزرگ خارجی از دست داده و ثروت نفتی همسایگان هم باعث نجاتش نشده است
آینده نگر/منبع: بیزینس ویک
شهروندی در دوبی که فرضا در دهه سی عمرش باشد، به یاد میآورد که این شهر چطور پیشرفت کرد و روز به روز برجهای جدیدی در آن ساخته شدند. امروزه دوبی حتی به دنبال پروژههای فضایی مثل رسیدن به مریخ، استفاده از تاکسیهای بدون راننده و استفاده از تکنولوژیهای پرینت سهبعدی هم هست. اما چنین پروژههای عظیمی عملا برنامهای برای جانبخشی مجدد به اقتصاد دوبی هستند. این مسئله، حقیقتی را در خود دارد که برای حاکمان امارات اصلا خوشایند نیست: اینکه دوبی باید خودش را احیا کند و یا ریسک از دسترفتن سرمایهگذاریها در این شهر را به جان بخرد. واقعیت این است که همسایگان ثروتمندتر دوبی تلاشهای خود را برای گذار از اقتصاد صرفا نفتی افزایش دادهاند. به همین دلیل، برخی از بانکهای بزرگ بینالمللی که در گذشته همواره دوبی را برای تاسیس دفاتر خود ترجیح میدادند، حالا به این همسایگان نیز توجه نشان میدهند. دوبی جذابیت گذشته خود را در چشم نیروی کار بسیار متخصص خارجی نیز تا حدی از دست داده است و حالا گزینههای بیشتری برای کار در اقتصادهای متنوع حوزه خلیج فارس پیش روی آنها قرار دارد. این مسئله باید برای دوبی که هشتاد درصد از جمعیت سه میلیون نفریاش را خارجیها تشکیل میدهند، اهمیت زیادی داشته باشد.
درواقع دوبی از مرحله ساختن بلندترین برجها و اجرای بزرگترین پروژهها گذر کرده است و حالا چارهای ندارد جز آنکه هوشمندترین پروژهها را آغاز کند تا دچار افول نشود. حاکمان دوبی میخواهند تحقیق و توسعه و تکنولوژی را به بنیانهای اقتصاد بدل کنند. هدف آنها این است که از آن هزینههای بسیار عظیم برای اجرای پروژهها که در سال ۲۰۰۹ داشت دوبی را به قعر چاه بدهیها میکشاند، پرهیز کنند. کریسپین هاوز مدیر تنیو اینتلیجنس – شرکت مشاوره در امور ریسک سیاسی در لندن- در این خصوص میگوید: «راهانداختن یکشبه چنین پروژههایی بسیار هزینهبر است و احتمال اینکه جواب سریعی از آنها گرفته شود نیز محدود خواهد بود. ماهیت راهاندازی چنین پروژههایی خوب است اما شرایط محدودکننده بیرونی را نمیتوان در نظر نگرفت.»
مشخص نیست که این پروژههای بزرگ دوبی دقیقا چه هزینهای در بر خواهند داشت. گفته میشود که دولت امارات ۲۵ میلیارد درهم (۶.۸ میلیارد دلار) برای اکسپوی جهانی سال ۲۰۲۰ کنار گذاشته است؛ جایی که قرار است دولت امارات دستاوردهای تکنولوژیکی خود را به نمایش بگذارد. یکی از آنها مجموعهای از ساختارهای بتونی مستطیلی متصل به هم است که قرار است اولین ساختمانی باشد که به عنوان محصول پرینت سهبعدی شناخته میشود. سیاستگذاران در دوبی منتظر این هستند که در آن اکسپو شمار زیادی از برنامهنویسان و دانشمندان خارجی را جذب کنند و آینده تکنولوژیکی را که از دوبی در ذهن دارند با حضور آنها بسازند.
خیلیها معتقدند این آینده برای دوبی محقق نخواهد شد؛ اما دوبی در چند دهه اخیر هم صاحبنظران بدبین را غافلگیر کرده و در میان بیابان، شهری پیشرفته ساخته است. البته واقعیت این است که دوبی نمیتواند منکر محدودیتهای جغرافیایی خود شود. صادرات نفت دوبی در اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی در اوج خود بود و از آن زمان به شکل پیوستهای رو به کاهش داشته است. اما دوبی همچنان وابستگی شدیدی به نفت دارد؛ آن هم به ثروت نفتی همسایگانش. بنابراین عجیب نیست که در سالهای اخیر و پس از سقوط قیمت نفت، صنایع مختلف و نیز بخش املاک دوبی ضربات سنگینی را متحمل شدند. علتش این بود که اتباع کشورهایی مثل عربستان سعودی که در داخل کشور خود از تفریحات زیادی محروماند پولهای خود را در دوبی خرج میکردند. اما این وضع در چند سال اخیر تغییر کرد.
اوضاع به خصوص در بخش املاک به گونهای شده که فقط در زمان بحران مالی دیده شده بود. مثلا پروژههای عمرانی بزرگ در تبلیغات خود به مشتریان وعده یک ماه سکونت بیاجاره را میدهند.
در این میان، دوبی به شدت به اکسپوی جهانی ۲۰۲۰ امید دوخته و امیدوار است که از این طریق بتواند رکود سالهای اخیر خود را پشت سر بگذارد. دوبی اولین شهر در خاورمیانه است که میزبان اکسپو شده و یک فضای ۴۳۸ هکتاری را به آن اختصاص داده است.
همچنین دولت امارات تبلیغ برای جذب دانشجویان و جوانان به سمت رشتههای علمی و ریاضی – به جای رشتههای مالی و بانکداری و مهندسی- را شروع کرده است. آنها امیدوارند که از این طریق، توان خود را برای پروژههای بزرگی مثل ماموریت مریخ و پروژههای مشابه بالا ببرند. پروژه ماموریت مریخ امارات با کمک دانشگاههای امریکایی و با حضور ۱۶۰ اماراتی آغاز شده است.
آیا دوبی موفق خواهد شد با پروژههای بلندپروازانه جدید، از شرایط اقتصاد امروزی خود گذر کند؟ باید منتظر ماند و دید که تجربیات قبلی دوبی چقدر میتواند در این راه موثر واقع شود.
