دانشگاهها چطور باید از وظایف قبلی خودشان فراتر بروند؟
دانشگاههای آینده باید نسخهای پیشرفتهتر از دانشگاههای امروزی بشوند تا معضل کاهش دانشجو دیگر مطرح نباشد
منبع: واشنگتن پست/آینده نگر
پیشبینیها درباره آینده تحصیلات عالی معمولا از دو دیدگاه کاملا متناقض تشکیل شده است. در یک سمت قضیه آنهایی قرار دارند که میگویند اقتصاد و نیروی کار همچنان در آینده به تحصیلات عالی وابسته خواهند بود و بنابراین، دانشگاهها همچنان پابرجا خواهند ماند. اما در سوی دیگر قضیه، آنهایی قرار دارند که میگویند افزایش شهریه دانشگاهها و فاصلهگرفتن جوانان از مدرکهای سنتی دانشگاهها به این معنی خواهد بود که دانشگاهها دیگر مثل سابق روی بورس نخواهند بود و به اصطلاح از مد خواهند افتاد. برایان الکساندر که کتابی درباره همین موضوع برای انتشارات دانشگاه جانز هاپکینز نوشته است، در این خصوص میگوید: «ما در زمانهای زندگی میکنیم که یادگیری در آن آسانتر از همیشه شده است و امکانات زیادی در این زمینه فراهم است. طبیعتا خیلیها فکر میکنند چنین شرایطی به معنای آن است که ثبتنام در دانشگاهها باید خیلی بالاتر برود اما آمار نشان میدهد که ثبتنام برای آموزش عالی در شش سال اخیر در امریکا کاهش پیدا کرده است.» با این اوصاف، بیراه نیست اگر بگوییم که دانشگاههای آینده باید نسخهای پیشرفتهتر از دانشگاههای امروزی بشوند تا مسئله کاهش دانشجو دیگر مطرح نباشد.
این در حالی رخ داده که روشهای بسیار پیشرفتهای در عرصه آموزش عالی دارد جای خود را باز میکند و این مسئله حاکی از هموار بودنِ راه برای حرکت سریعتر به سوی دانشگاههای آینده است. یکی از مواردی که نشاندهنده این پیشرفت است، استفاده از ربات به عنوان استادیار بوده است. مثلا دانشگاه جورجیا تک امریکا اخیرا در جریان مشاورههای آنلاین خود در زمینههای درسی از ربات استفاده کرد و دانشجویان هم عملا در این زمینه مشکلی نداشتند و حتی تا مدت زیادی از اینکه در حال گفتوگو و مشاوره آنلاین با ربات هستند خبر نداشتند.
البته این پیشرفتها بدین معنی نیست که لزوما کامپیوترها روی آموزش عالی سوار خواهند شد و جای انسانها را در این راه خواهند گرفت. درواقع آنچه که اهمیت زیادی دارد، تطابق رویه دانشگاهها با دوران جدید است و نه تفوق کامپیوترها بر آموزش عالی.
الکساندر معتقد است که شرایط جدید نشان میدهد دانشگاهها باید از وظیفه تاریخی خودشان که ارائه خدمات به یک نوع دانشجوی متعارف و جوان بوده، فراتر بروند. آن دسته از نهادهای آکادمیک که بتوانند خودشان را با دانشجویان جدید تطبیق بدهند، در آینده بقا خواهند داشت و بقیه با دردسر مواجه خواهند شد.
کارشناسان میگویند دو گزینه احتمالی را میتوان برای دانشگاههای ایدهآل آینده در نظر گرفت:
یک. دانشگاه مادامالعمر میشود: در شرایط جدید و ایدهآل، دانشگاهها به مکانی برای یادگیری مادامالعمر بدل میشوند و دانشجویان میتوانند ارتباط با آنها را تا سالها بعد ادامه بدهند. چنین سیستمی اجازه گذراندن دورههای مختلف دانشگاهی را به صورت حضوری یا غیرحضوری صادر میکند و دانشجو میتواند در زمانهای مختلف از زندگیاش و به تناسب نیازهای شغلی آن زمان، دورههای مختلفی را در دانشگاه بگذراند. در چنین شرایطی، هزینه سنگینی که دانشجو به عنوان شهریه به دانشگاه میپردازد، ظرف چهار سال مصرف نخواهد شد و دانشجو میتواند در آینده هم از آن استفاده کند. در عین حال، شبکهای از مشاوران و راهنماها هم در اختیار دانشجو قرار میگیرند.
دو. دانشگاهها در نقاط مختلف دنیا حضور پیدا میکنند: در دنیای امروزی، دانشگاههای بزرگ یک یا چند پردیس (کمپس) دارند و دانشجویان از نقاط مختلف دنیا باید برای تحصیل، خود را به همان مکان برسانند. اما در دانشگاههای آینده، همهچیز باید به شکل پراکندهتر و قابل دسترستر برای همه دانشجویان در جهان فراهم باشد. آنچه که در سالهای اخیر در جریان اقبال عمومی به آموزشهای آنلاین دیده شده نیز همین مسئله را ثابت میکند که آینده آموزش در روشهای غیرمتمرکز نهفته است.
در فضای دانشگاههای جدید، اعضای هیئت علمی و استادان دائم در حال تغییر خواهند بود تا دانشجویان از تخصص دامنه وسیعتری از استادان استفاده کنند. همچنین راه مهارتآموزی برای دانشجویان و راه نوآوری برای فارغالتحصیلان به شکل طبیعیتری در نقاط مختلف دنیا هموار خواهد شد. این تصویری از دانشگاه ایدهآل آینده است.
اینکه چه مقدار از ایدههای امروزی برای دانشگاه آینده بتواند محقق شود، مسئلهای است که نمیتوان به راحتی در مورد آن نظر داد. برایان الکساندر در این خصوص میگوید: «ظاهرا تاکید زیادی روی مسئله تطبیقپذیری دانشگاههای آینده با دوران جدید وجود دارد و باید همینطور هم باشد؛ چون فضای دانشگاهها طی چندین دهه به شدت راکد شدهاند و تغییرات متناسب با دنیای امروز را در خود نهادینه نکردهاند. البته ثبتنام در دانشگاهها حتی در همان شرایط راکد هم ادامه داشته است اما به نظر نمیرسد که در آینده بتوان باز هم به همین روش پیش رفت.» بنابراین، دانشگاهها و موسسات آموزش عالی چه بخواهند و چه نخواهند باید به ضرورت تغییر تن بدهند و پاسخگوی نیازهای دانشجویان و اقتصادهای امروزی باشند و اگر در این راه آماده هم باشند، چه بهتر.
