کار انعطافپذیر همهجا تبلیغ میشود اما بیشتر شبیه به بهرهکشیهای گذشته است
مسئله این است که کنار گذاشتن اقتصاد بریتانیا به گذشته بازمیگردد. فقط لازم است تا کمبریج بروید و نگاه کنید که بریتانیا روزآمدترین فناوریها و علوم و همچنین بهترین دانشگاهها را در جهان که مرکز این پیشرفتها هستند در اختیار دارد.
سارا اوکانر/ تحلیلگر اقتصادی/آینده نگر
به نظر میرسد که ما در کفه درست تاریخ ایستادهایم. با احیاشدن سریعتر اشتغال در بریتانیا نسبت به کشورهای همسایهاش بعد از سقوط اقتصادی، سالها اینطور احساس میشد که دولتها مطمئن هستند بازار کار انعطافپذیر یکی از چیزهایی است که این کشور درست انتخابش کرده است. تا سال 2015، یورکشایر بهتنهایی بیش از کل فرانسه شغل ایجاد میکرد. همچنین بریتانیا در خط مقدم صنایع با نیروی کار فوری که در بستر اقتصاد گیگ فعالیت میکنند قرار داشت. جورج آزبرن، وزیر دارایی، قول داده است که از این روند و توسعه این نوع اشتغال حمایت کند. او گفته است: «ما آینده را انتخاب کردیم.»
در هشت سال اخیری که من در گزارشگری اقتصادی صرف کردهام، افرادی که با آنها ملاقات کردهام غالبا مخالف این بودهاند که چنین تحلیلهایی میتوانند بگویند در آینده چه اتفاقی خواهد افتاد. اکنون، نارضایتی از کیفیت کار در بریتانیایی جدید – که صدایش در رأی دادن به برگزیت چند برابر شد – در کارخانههای سراسر کشور پخش شده، به مراکز رسیده و در سرسرای مجلس عوام که قدرت در آن جا خوش کرده، توجهات را جلب کرده است.
جاستین ولبی، اسقف اعظم کانتربری، اقتصاد گیگ را «شیطانی» خوانده است. کمیسیونی که به وسیله یک مرکز تحقیقات از جناح چپ تشکیل شده، برای اولین بار در نسل فعلی سیاستمداران درخواست اصلاح اقتصاد را کرده تا «سعادت و عدالت اقتصادی» احیا شود. جان مکدانل، وزیر دارایی در سایه حزب کارگر، قول گسترش وسیع حقوق کارگران را داده است. محافظهکاران نیز ازجمله نخستوزیر، ترزا می، نگران این هستند که کارگران احساس کنند کنار گذاشته شدهاند. بریتانیا در حال تجربه بحران اعتماد به مدل اقتصادی خود به سر میبرد. اگر این شرایط اقتصادی در آینده نیز ادامه داشته باشد، اطمینانی نداریم که آن را بعد از همه این ماجراها، دوست داشته باشیم.
اما آینده مسئله ما نیست؛ مسئله این است که کنار گذاشتن اقتصاد بریتانیا به گذشته بازمیگردد. فقط لازم است تا کمبریج بروید و نگاه کنید که بریتانیا روزآمدترین فناوریها و علوم و همچنین بهترین دانشگاهها را در جهان که مرکز این پیشرفتها هستند در اختیار دارد. در شهرهایی از لیدز گرفته تا منچستر و لندن، اقتصاد در حال ایجاد مشاغل خود در خدمات حرفهای و صنایع خلاق بوده است.
در این میان، در اقتصادی با دستمزدهای کم که در کنار نیروی کاری که دستمزد بالاتری دارد قرار گرفته است – اقتصادی کممایهای که بیشتر در حوزه خدمات فعالیت میکند – فناوریهای جدید امکان برگشتن به برخی از قدیمیترین روشهای کارکردن را فراهم کرده است. در میان شغلهای پرآبونان در شرکتهای عظیمی که در میان آنها بانکهای بزرگ لندن و شرکتهای حقوقی جهانی قرار دارند، شغلهایی هم پراکنده شدهاند که با پرداختهای بسیار ناچیز در دسترس کارکنان گذاشته میشوند، مثل پیکهای دوچرخه.
یکی از پیکهای دوچرخه که درون این اقتصاد گیگ کار میکند، میگوید: «این کار آدم را خل میکند. شما همیشه میخواهید که دستکم 20 تا 30 بسته را به مقصد برسانید. اگر ساعت پنج یا شش عصر بشود و شما اینقدر کار نکرده باشید، باید یک روز دیگر هم اضافهکاری سختی داشته باشید. اما واقعا اهمیت ندارد که کار شما چقدر سخت است چون یکی دیگر است که کارهای شما را میشمارد و در نهایت دستمزدتان را حساب میکند.»
شکل کاری که این زن پیک دوچرخهسوار انجام میدهد و کارش در قالب اقتصاد گیگ که شامل خیلی از مشاغل میشود تعریف شده، تفاوت چندانی ندارد با کارهایی که در قرن هجدهم میلادی در بریتانیا انجام میشد. یعنی در شرایطی برای موسسه پیک کار میکند که هیچ قراردادی ندارد، بیمه نمیشود و شرکت اصولا مسئولیتی در قبال کسی که برای او کار میکند، ندارد. ساعت کار این افراد اصلا مشخص نیست و هر ساعتی از شبانهروز باید کار کنند.
اثر این مدل از استخدامها و به کار گرفتن نیروی کار، این است که انسان را به یک منبع ارزان و قابلانعطاف در بخش اقتصاد کمدستمزد بریتانیا تبدیل میکند. بنابراین تعجبی ندارد که این صنایع بسیار به نیروی کار نیاز دارند و سرمایهگذاریهای نسبتا کمی در زمینه ماشینآلات و فناوری میخواهند. بخش کمدستمزد اقتصادی 20 تا 57 درصد بهرهوری کمتری نسبت به میانگین اقتصاد در کشورهای بلژیک، فرانسه، آلمان و هلند دارد. مشکل اینجاست که افزایش یافتن حجم این اقتصاد کمدستمزد که کمتر مولد است و بهرهوری کمی نیز دارد ممکن است همه اقتصاد را درگیر خود کند و از چابکی اقتصاد بکاهد و در نهایت، مانع پیشرفت کشور شود. بنابراین با اینکه اقتصاد گیگ یک نوع از استخدام و اشتغال در قرن بیستویکم است اما در استفاده از آن باید احتیاط کرد و در آینده نیز باید از زیادهروی در آن و گسترش بیش از حدش جلوگیری کرد.
