آیا آینده انرژی جهان را انرژی های تجدید پذیر رقم می زند؟
آیا ما واقعا خواهیم توانست چراغها را فقط با باد و آفتاب و آب روشن نگه داریم؟
پیتر فِرلی/ روزنامهنگار حوزه علم/ترجمه:آینده نگر
برای اینکه ما بتوانیم شانسی داشته باشیم تا از تغییرات اقلیمی به سلامت گذر کنیم، باید تا میانه قرن حاضر میزان انتشار کربن را تقریبا به صفر برسانیم. معنی این حرف این است که باید استفاده از انرژیهای آلوده را کنار بگذاریم و این کار را خیلی سریع بکنیم. تعداد معدودی از دانشمندان با این کار موافق نیستند اما آنهایی که راضیاند در حال پیدا کردن راهحلهایی هستند که در نقش انرژی جایگزین از آنها استفاده شود. تولید انرژی هستهای پرهزینه و محل بحث است. انرژیهای خورشیدی، بادی و آبی نیز که انرژیهای تجدیدپذیر هستند، نمیتوانند میزان تقاضای بالای زمین را برآورده سازند. اما بهلطف تحقیقات و پیشرفتهایی که در یک دهه اخیر انجام شده، میتوان گفت که ما میتوانیم به سمت جهانی با انرژیهای صددرصد تجدیدپذیر حرکت کنیم. اما چطور؟
دن کامن، محقق حوزه انرژی در دانشگاه کالیفرنیا، میگوید که وقتی میگوییم میتوانیم با انرژیهای تجدیدپذیر کل نیاز انرژی را تامین کنیم به این معنی نیست که این کار را خواهیم کرد و هنوز خیلی مسائل باید حل شود ولی نهایتا راهی که باید در آن پیش برویم بیشازپیش روشن است. در سالهای اخیر استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر خیلی بیشتر شده که دلیل آن سقوط قیمت آنها بوده است. این انرژیها تمیز هستند و ارزان شدهاند و پیادهسازی آنها افزایش پیدا کرده است. سال گذشته 98 گیگابایت انرژی خورشیدی به میزان تولید انرژی جهان افزوده شد که بیش از نیمی از آن در چین تولید شده بود؛ یعنی کشوری که بیشترین استفاده از کثیفترین انرژی جهان، زغالسنگ، را داراست. در کالیفرنیا که پنجمین اقتصاد بزرگ جهان به شمار میرود، یکسوم برق از منابع تجدیدپذیر تامین میشود و تا سال 2030 سهم این انرژیها به 50 درصد خواهد رسید. آلمان قصد دارد تا سال 2050 در حدود 80 درصد از برق مورد نیاز خود را از منابع تجدیدپذیر تامین کند. حتی کشورهایی که ذخایر نفت و گاز دارند هم میخواهند میزان استفاده از انرژیهای فسیلی را کاهش دهند؛ برای مثال، امارات متحده عربی برنامهریزی کرده است که تا سال 2050 سهم 44 درصدی از الکتریسیته خود را از انرژیهای پاک فراهم کند.
این کارها خیلی خوب است اما کافی نیست. جلوی تغییرات اقلیمی را گرفتن نیازمند اقداماتی فراتر از تجدید ساختار شبکه برق است. تغییر خدماتی که هماکنون از انرژیهای فسیلی استفاده میکنند، از حملونقل گرفته تا گرمکردن خانهها و ایجاد حرارت در صنایع سنگین نیز برای جلوگیری از گرمایش زمین حیاتی است.
تحقیقات جهانی نشان داده است که «الکتریکیکردن» فعالیتهای مختلف بشری میتواند راحتترین راه برای این مقصود باشد که افزایش درجه حرارت زمین به 2 درجه بیشتر از حدی که در دوران پیشاصنعتی داشته محدود شود. بسیاری از تغییراتی که برای این کار لازم است چالشهای اقتصادی را برای کشورها به وجود میآورد. هنوز هم پیادهسازی تجهیزات انرژیهای تجدیدپذیر چندین برابر گرانتر از سرهمکردن یک ژنراتور است که با انرژی فسیلی کار میکند. از سوی دیگر، جایگزینی منبع انرژی تعداد زیادی از شغلهایی را که در حوزه فسیلی وجود دارد از بین میبرد.
بنابراین محققان دانشگاهی حوزه انرژی میگویند که هدفگذاری برای استفاده 70 تا 80 درصدی از سوختهای پاک تا نیمه قرن حاضر اتفاق خوبی است اما بلندپروازانه است.
مسئله دیگر این است که از انرژیهای تجدیدپذیر نمیتوان همیشه استفاده کرد. برای مثال، آمار سال 2017 تولید برق در آلمان نشان داد که در ماه دسامبر که اوج زمستان است، عملا در ساعتهای معدودی از شبانهروز میتوان از انرژی خورشیدی برق تولید کرد و همچنین در ساعتهای کمی از روزهای ماه ژوئن که اوج تابستان است، میتوان میزان قابلتوجهی برق با انرژی بادی ایجاد کرد. بنابراین انرژیهای تجدیدپذیر همچنان مشکل محدودیت زمانی و فصلی استفاده از آنها را دارند.
در حال حاضر، برخی از مشکلات فنی نیز سد راه استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر شدهاند؛ برای مثال، فناوریهای ذخیره انرژی چندان رشد نکردهاند تا انرژی اضافی در ساعات و فصولی که نیاز به آنها کمتر است، برای زمانهای اوج مصرف ذخیره شود. ولی پیشرفت فناوری بهسرعت در حال پیداکردن راهحلهایی در این زمینه است.
در نهایت باید گفت که سیاستگذاران حوزه انرژی معتقدند باید انتظارات از انرژیهای پاک و جایگزینی آنها با انرژیهای فسیلی مدیریت شود و تبلیغات بیش از اندازه برای پیادهسازی آنها افکار عمومی را با نوعی نگاه غیرواقعی به انرژیهای پاک مواجه نکند.
