دره سیلیکون دریاها

بزرگترین مزرعه پرورش سالمون می تواند جای نفت را برای نروژ بگیرد؟

منبع: رویترز/ترجمه:آینده نگر

نروژ بزرگ‌ترین مزرعه صنعت پرورش ماهی سالمون را درست کرده است. اما این صنعت می‌خواهد بزرگ‌تر شود. در شرایطی که منابع حوزه‌های پرسود نفتی اکنون کاهش پیدا کرده‌اند، نروژی‌ها برنامه‌های بلندپروازانه‌ای برای آبزی‌پروری خود دارند تا اقتصاد خود را در آینده بسیار بیشتر از اکنون به کار اندازند.

تغییر اقلیمی می‌تواند تعبیر این رویاها را سخت‌تر کند. همان‌طور که آب‌ها گرم می‌شود، پرورش‌دهندگان سالمون بیشتری ممکن است برای پرورش این گونه‌های حساس به دما، به نواحی‌ای در این کشور منطقه قطب شمالی تغییر مکان دهند. غذای سالمون برپایه غذایی از جنس ماهیان است که از آسیاب‌کردن ماهی‌هایی که در حیات وحش گرفته شده به دست می‌آید. هم‌زمان با این‌که تغییر اقلیمی اکوسیستم‌های زیر آب را به اوج بحران رسانده، شرکت «بیگ آکواکالچر» (در انگلیسی به‌معنی آبزی‌پروری بزرگ) در جست‌وجوی راه‌هایی برای غذادادن به این ماهی‌هاست تا آن‌ها اسیر اقیانوس‌های بیش‌ازپیش غیرقابل پیش‌بینی نباشند.

شهرهای برگن و نیز استاوانگر در نروژ تبدیل به «دره سیلیکون دریاها» شده‌اند چراکه کارآفرینان و دانشمندان به‌دنبال جواب این مسائل می‌گردند. افراد نوآور در این زمینه امیدوارند که منابعی از نظر زیست‌محیطی پایدار برای تهیه غذای سالمون‌ها پیدا کنند، میزان آلودگی حاصل از مزارع پرورش ماهی را به کمترین میزان برسانند و ایده‌های جدید را متناسب با هم به کار بگیرند.

تانیا هوئل، مدیر «گروه نوآوری سی‌فود» که شرکت‌ها، محققان و دانشمندان را برای جست‌وجوی راه‌های جدید پرورش ماهی به هم ارتباط می‌دهد، می‌گوید: «ما همین حالا در نروژ شاهد تاثیر تغییر اقلیمی بر اکوسیستم‌مان هستیم. می‌بینیم که گونه‌های جدیدی به اکوسیستم ما وارد می‌شوند و آب‌های گرم‌تر ماهی‌های سالمون ما را به چالش می‌کشند. اما در نروژ ما خیلی خوش‌شانس هستیم چون خط ساحلی خیلی خیلی طولانی‌ای داریم و بنابراین این امکان را داریم که محصولات خودمان را بالاتر به سمت شمال ببریم. چند سال پیش، شاید 10 سال پیش، هیچ‌کس فکر نمی‌کرد که ما قادر باشیم سالمون را در مناطقی خیلی شمالی پرورش دهیم اما حالا در عمل ما به همان اندازه می‌توانیم در شمال نیز سالمون پرورش بدهیم.»

صنعت آبزی‌پروری نروژ قدم‌های بزرگی را برای اطمینان از تامین غذای ماهیان پرورشی برخواهد داشت. این صنعت حتی کشتی‌هایی را به انتهای دیگر زمین خواهد فرستاد تا کریل (سخت‌پوستی باریک که پنگوئن‌ها و وال‌ها می‌خورند) را از آب‌های قطب جنوب با دستگاه‌های مکش صید کند. اما چون تغییر اقلیمی اطمینان سابق به الگوهای زندگی در اقیانوس را از بین برده، این صنعت در جست‌وجوی روش‌های جدید تامین غذای ماهیان سالمون بدون استفاده از ماهیان حیات وحش است.

این کار آسان نیست. سالمون و دیگر ماهی‌های گوشت‌خوار می‌توانند خیلی مشکل‌پسند باشند. آن‌ها نه‌تنها برای رشد صحیح نیاز به تعادل درست آمینواسیدها، اسیدهای چرب، ویتامین‌ها و مواد معدنی دارند بلکه نیازمند رژیم غذایی‌ای هستند به‌شکلی که بتوانند آن را هضم کنند. محققان می‌خواهند این مشکل را با یادگیری از ظرفیت بی‌پایان طبیعت برای استفاده مجدد و بازیافت، حل کنند.

غذاهای خارج از طبیعت

چه می‌شود اگر گازهای گلخانه‌ای بتوانند مهار شوند تا یک روش سازگارتر با محیط‌زیست را در پرورش ماهی به کار اندازند؟ استارت‌آپ نروژی «CO2Bio» دقیقا قصد دارد همین کار را انجام دهد و یک سلسله آزمایش‌ها را در یک گلخانه آینده‌گرایانه انجام داده که وابسته است به بزرگ‌ترین پالایشگاه نفت این کشور در منطقه صنعتی مونگستاد. طی دو سالی که آن‌ها آزمایش‌های خود را شروع کردند، دانشمندان دانشگاه برگن و نورسه (یک موسسه تحقیقاتی جدید) ثابت کرده‌اند که دی‌اکسید کربن حاصل از پالایش می‌تواند برای رشد جلبک‌هایی به کار رود که می‌توانند برای تامین غذای ماهی کشت و برداشت شوند.

وقتی نفت پالایش می‌شود، دی‌اکسید کربن به دست می‌آید که از طریق لوله‌های شفافی به گلخانه‌ای می‌رود که جلبک‌ها در آن پرورش داده می‌شوند. این ارگانیسم‌های به‌رنگ سبز روشن مانند روند فتوسنتز در دیگر گیاهان، گاز را به غذای ماهی‌ها تبدیل می‌کنند.

سویِن نوردویک، مدیر شرکت CO2Bio شرط می‌بندد که جلبک رشدیافته در گلخانه‌ای شبیه به گلخانه‌های شرکت او می‌تواند انقلابی در پرورش ماهی به وجود بیاورد. او می‌گوید: «روش فعلی که غذای ماهی‌ها از دریا تامین می‌شود از نظر محیط‌زیستی پایدار نیست. اما اگر بتوان این غذا را از سیستمی روی زمین به دست آورد، مثلا در یک گلخانه این کار خیلی خیلی بهتر است.» مشکل این خواهد بود که جلبک کافی برای این‌که بتوان از آن استفاده تجاری کرد تولید شود. از ماه ژانویه تا سپتامبر 2018، شرکت CO2Bio با استفاده از دی‌اکسید کربن پالایشگاه بیش از 360 کیلوگرم جلبک پرورش داده است. این شرکت می‌خواهد تسهیلات خود را به‌طور تصاعدی گسترش دهد تا سالانه 100 هزار تن تولید داشته باشد.

چه در میان کود احشام باشد، چه امعا و احشای حیوانات و چه غذاهای گندیده، کرم‌های خوراکی هرگز خوشحال‌تر از زمانی نخواهند بود که راه خود را با بلعیدن باز می‌کنند و تبدیل می‌شوند به غذاهای همیشه آماده خوردنی که اکثر مردم از آن‌ها حالت تهوع می‌گیرند. پروژه «آکوآفلای» در موسسه تحقیقات دریایی در برگن در حال نشان‌دادن این است که چربی‌ها و پروتئین‌هایی که از حشرات تولید می‌شوند می‌توانند منبع غذایی کاملی برای ماهیان پرورشی‌ای باشند که مقدر شده‌اند در بشقاب‌های شام باشند.

هدف این است که با استفاده از حشرات پرورشی به‌جای ماهی‌هایی که در حیات وحش صید می‌شود، میزان این ماهی‌ها را در تامین غذای ماهی‌های پرورشی کاهش داد. کرم‌های خوراکی یا مگس‌های سرباز سیاه می‌توانند در اندازه‌های زیاد از منابعی تولید شوند که به چشم نمی‌آیند، مخصوصا گیاهان دریایی‌ای که به اندازه زیاد در سواحل نروژ جمع می‌شود یا زباله‌های غذایی مثل توده‌های پیتزاهای مانده. به این ترتیب، یک چرخه پایدار به وجود می‌آید: زباله‌های غذایی تبدیل به حشرات می‌شوند و حشرات به غذایی برای ماهیان سالمون بدل می‌شوند.

نینا لیلند، دانشمند مرکز تحقیقات دریایی، می‌گوید: «حشرات خیلی عالی هستند چون چیزهایی را می‌خورند که ما نمی‌توانیم بخوریم. بنابراین شما می‌توانید از جریان جنبی ارگانیک صنایع غذایی استفاده کنید، برای مثال‌، چیزهایی که مستقیما نمی‌توانند تبدیل به غذای حیوانات شوند یا نمی‌توانند به مصرف انسانی برسند. شما می‌توانید آن‌ها را به غذای حشرات تبدیل کنید. آن‌ها آن را می‌خورند و تبدیلش می‌کنند به پروتئین و چربی؛ محصولاتی با کیفیت واقعا بالا.»

مشکل زباله

ماهی هزاران سال است که پرورش داده می‌شود اما تنها در چند دهه اخیر است که آبزی‌پروری مقیاسی صنعتی پیدا کرده است. وقتی که مزارع ماهی بزرگ می‌شوند، میزان روبه‌افزایشی از زباله‌های ماهی، مواد غذایی زیادی، آنتی‌بیوتیک و مواد شیمیایی تولید می‌کنند که عمدتا به‌طور آلوده به درون دریا ریخته می‌شوند. افراد و شرکت‌های نوآور می‌خواهند این امر را تغییر دهند. آن‌ها با الهام‌گرفتن از طبیعت و فناوری‌های آینده‌نگرانه کشف فضا، امیدوارند که مزارع ماهی آینده به تامین غذای جمعیت سریعا در حال رشد جهان کمک کنند بدون این‌که سیستم‌های حمایت از حیات کره زمین را که آن را پایدار نگه می‌دارند، تضعیف کنند.

در ساگنه‌فیورد (آب‌دره ساگنه) در غرب نروژ، پرورش‌دهندگان ماهی پیشتاز روشی سازگارتر با محیط‌زیست هستند برای پرورش هالیبوت (نوعی ماهی بزرگ خوراکی). ماهی هالیبوت برای بافت نرمش وقتی که خام است، عطردارتر بودن وقتی که به‌آرامی گرم می‌شود و طعم متفاوتش مورد علاقه مردم است. آن‌ها این ماهی‌ها را نه در قفس‌هایی در دریا بلکه در تانکرهایی در خشکی می‌کنند. در این مزارع، پمپ‌هایی هست که آب را از ارتفاع وارد تانکرهایی می‌کند که به‌ردیف کنار هم چیده شده‌اند و آن جریان آب در تانکرها وضعیتی را پدید می‌آورد که ماهی‌های هالیبوت ساکن کف تانکرها عاشق آن‌اند. پرورش‌دهندگان به‌جای این‌که زباله‌هایی را که ماهی‌ها تولید می‌کنند به آب‌دره بریزند، آن‌ها را جمع می‌کنند و تبدیل به کمپوست می‌کنند. هالیبوت نشان‌دهنده صرفا بخش کوچکی از صنعت آبزی‌پروری نروژ است که در آن اغلب سالمون پرورش داده می‌شود. اما سازندگان برند «گلیتنه» امیدوارند که این برند دیگر پرورش‌دهندگان ماهی را ترغیب کند روش‌هایی را برای مزارع ماهی پیدا کنند که کمتر روی محیط‌زیست و اکوسیستم اثر می‌گذارند.

به این ترتیب، آب تمیز دریا به رنگ بلور از عمق آب‌دره سوگنه به تانکرهایی می‌رود که همان وضعیت دریا را برای ماهی‌ها درست می‌کنند اما جمع‌آوری و بازیافت زباله‌های حاصل از ماهی‌ها در آن‌ها راحت‌تر است. اوله – کریستیان هسه- ارگا، مدیر کیفیت و توسعه برند «گلیتنه»، می‌گوید: «ما مزارع پرورش ماهی خودمان را با طبیعت و هماهنگ با طبیعت ایجاد کرده‌ایم. این کار همچنین با زباله‌هایی که از ماهی‌ها تولید می‌شود نیز انجام شده است: «ما آن‌ها را جمع‌آوری می‌کنیم و در محل به مواد مغذی‌ای تبدیل می‌کنیم و از این مواد مغذی خیلی بهتر از این‌که فقط آن‌ها را در محل‌های انباشت زباله بریزیم استفاده می‌کنیم.»

مشکل زباله‌هایی که پرورش ماهی در نروژ تولید می‌کند همچنان مشکل بزرگی است. زباله‌های ناشی از پرورش ماهی این کشور پنج میلیون نفری که سالانه به دریا ریخته می‌شود، به‌اندازه زباله‌های یک کشور 17 میلیون نفری است. کرینا ایلئا، با الهام‌گرفتن از پروژه سفر به مریخ آژانس فضایی اروپا معتقد است که می‌تواند راه‌حل برای مشکلی زباله آبزی‌پروری نروژ پیدا کند. او توانسته با استفاده از سیستم بازیافت فضاپیماها، به ایده‌ مزارع پرورش ماهی‌ای برسد که در آن تولید زباله به صفر می‌رسد. سیستم پیشنهادی او قرار است انرژی مورد نیاز در مزارع ماهی را از انرژی‌های آبی و بادی تامین کند و با زباله‌هایی که از پرورش ماهی حاصل می‌شود، برق تولید کند.

در هر حال، نروژ تبدیل شده است به دره سیلیکون دریاها که در آن، شرکت‌های فناوری تلاش می‌کنند برای پرورش آبزیان از فناوری‌های پیشرفته استفاده کنند. جالب این‌جاست که آن‌ها می‌خواهند این کار را با سازگارترین روش‌ها با طبیعت انجام دهند و پروژه‌هایشان که در سال میلادی جدید نیز ادامه دارد از نظر محیط‌زیستی پایدار باشد.