راه ناهموار

رشد دانش بنیان ها با وجود آینده مبهم

 مسئولان دولتی از بهبود کمی و کیفی شرکت های دانش بنیان در ایران می گویند. دانش بنیان ها و استارت آپ ها قرار است فرصت های شغلی بیشتر و وابستگی کمتر به نفت را برای اقتصاد ایران به ارمغان آورند. آمار نشان می دهد که این شرکت ها در دهه 90 مسیر را صعودی طی کرده اند.

مهدی کشمیری مدیرکل فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در گفت‌وگو با فارس از این گفت تعداد پارک‌های علم و فناوری از 33 پارک در سال 1391 به 43 پارک در سال 1397 افزایش یافته است. به طوری که علاوه بر افزایش تعداد شرکت‌های دانش بنیان مستقر در پارک‌ها از صفر در سال 1391 به یک هزار و ۲۹۷ شرکت تا پایان سال 1396، شاخص‌های فروش و اشتغال ایجاد شده به خصوص برای فارغ التحصیلان دانشگاه‌ها نیز ارتقای قابل توجهی داشته است.

به گفته کشمیری بر این اساس در مدت مشابه میزان فروش شرکت‌ها از 171 میلیارد تومان به ۷ هزار و ۷۸۳ میلیارد تومان و میزان صادرات آنان نیز از 42.2 به 625.262 میلیون دلار رسیده است.علاوه بر این در این مدت تعداد شاغلان در واحدهای فناور و شرکت‌های دانش بنیان مستقر در پارک های علم وفناوری از ۱۹ هزار نفر به ۴۲ هزار و ۱۰۰ نفر افزایش داشته است. تعداد ایده‌های تبدیل شده به محصول تجاری هم  از 587 به ۲ هزار و ۸۸۸ ایده و تعداد فناوری و محصولات صادر شده از 36 به 375 رشد داشته است.

با این وجود اما راه طولانی برای اتکای اقتصاد کشور به شرکت های دانش بنیان در پیش است، راهی که ناهموار هم به نظر می رسد. در آغاز سال 97 مرکز مطالعات و بررسی های بازرگانی کشور در گزارشی نسبت به انتقال تکنولوژی شرکت های دانش بنیان داخلی به خارجی هشدار داد. این مرکز در گزارشی نوشت:«بررسی عملکرد 5 شرکت دانش بنیان ایرانی ( در دو حوزه زیست فناوری و نانوفناوری) که از این شیوه استفاده کرده اند نشان می دهد که آنان در نهایت، در حال انتقال دانش فنی تولید محصول خود به شرکای خارجی هستند. فراگیر شدن این موضوع در بلندمدت، می تواند سرمایه اصلی شرکت های دانش بنیان یعنی دانش فنی (که عموماً به سختی از طریق مهندسی معکوس و با حمایت دولت به دست آمده است) را به آسانی در اختیار شرکت های خارجی قرار داده و پس از مدتی، هم بازار آن کشور (و دیگر کشورها) را از دست خارج نموده و هم شایستگی محوری شرکت ایرانی را به شریک خارجی بسپارد».

از سوی دیگر بازارسازی برای محصولات تولیدی شرکت های دانش بنیان ایرانی مسئله جدی این شرکت هاست. بخشی از صنایع بزرگ اما سنتی به دلیل عدم آگاهی از وجود و شیوه فعالیت این شرکت ها از خدمات آن ها استفاده نمی کنند. این آسیب به طور معمول با عبارت عدم بازارسازی توصیف می شود. نکته دیگر اینکه دولت ها در ایران درحالی برای رشد شرکت های دانش بنیان تلاش می کنند که مشخص نیست محصولات و خدمات این شرکت ها بتواند در بازارهای صادراتی تا پیش از تعیین تکلیف وضعیت تحریمی ایران عرضه شود.