جراحی از راه دور، مشاوره با ربات و عینک هوشمند به زودی زندگی بیماران را متحول میکند
مسئله تعامل انسانی پزشک و بیمار و جای خالی آن در مناسبات بیمار با ربات یا اپ یکی از نکاتی است که در خصوص استفاده از هوش مصنوعی در امور پزشکی آینده مطرح است
آینده نگر/ منبع: وایرد
این روزها بخش سلامت و درمان در جهان دارد تحولات عظیمی را تجربه میکند. پیشرفتهای جدید در حوزه پژوهش پزشکی باعث شده تکنیکهایی مثل ژندرمانی از فرضیه به واقعیت روزمره تبدیل شوند و حتی انجام عمل جراحی توسط رباتها نیز دارد افق علم پزشکی را متحول میکند. تکنولوژیهای موجود در عرصه پزشکی با سرعت نور در حال توسعهاند و هرروز ابزارها و روندهای جدیدی پدیدار میشوند که به شکل رادیکالی پتانسیلهای آینده پزشکی را به پیش میبرند.
کارشناسان حوزه تکنولوژی و پزشکی حالا به وضوح میگویند که رویکرد بالا به پایین در تشخیص و درمان بیماریها در آینده نزدیک کنار گذاشته خواهد شد و روشهای تصمیمگیری شخصیتری در این خصوص جایگزین آنها خواهد شد. مثلا گروه مشخصی از بیماران که دغدغه مشترکی در زمینه سلامتیشان دارند میتوانند اطلاعات خاصی را در خصوص وضعیت خود با هم به اشتراک بگذارند تا تشخیصها و درمانهای مشترکی نیز برای آنها پیدا شود. در چنین شرایطی است که دیتا (دادهها) اهمیت زیادی پیدا میکند.
دیتا در عین حال در مرکز یک روند مهم دیگر نیز قرار دارد: هوش مصنوعی. محققان در حوزه هوش مصنوعی اخیرا الگوریتمهایی را با استفاده از دادههای پزشکی خاص نوشته و توسعه دادهاند که میتواند برای تشخیص نشانههای سرطان در تصاویر پزشکی با موفقیت عمل کند. برخی از شرکتها در عین حال قصد دارند از هوش مصنوعی برای یافتن داروهای جدید یا استفادههای جدید از داروهای موجود برای درمان بیماریهای مختلف استفاده کنند.
جوها آنجالا یکی از روسای مرکز خدمات درمانی ایمیای جی.پی. مورگان معتقد است که هوش مصنوعی یکی از مهمترین روندهای شکلدهنده آینده پزشکی و سلامت است. او میگوید: «ما درباره راهحلهای موثر مبتنی بر هوش مصنوعی تحقیقات زیادی کردهایم و میخواهیم نوآوریها را در این عرصه با سرعت بیشتری پیش ببریم. این مسئله هم در مورد زنجیره پیشرفت درمانها و هم در خصوص نحوه ارائه درمانها در حوزه خدمات بهداشت و درمان اهمیت دارد. فشارهای مختلف – مثل سالمند شدن جمعیت کشور- که نظام بهداشت و درمان را دچار دشواریهای زیاد میکنند، در آینده دستخوش تغییر خواهند شد زیرا نظام بهداشت و درمان با استفاده از هوش مصنوعی و تکنولوژیهای پیشرفته کاملا کارآمدتر خواهد شد. هوش مصنوعی حتی میتواند نحوه تعامل بیماران و پزشکان را نیز تغییر دهد. مثلا رباتها میتوانند با چت مستقیم با بیماران، پاسخهای سریع و کارآمدی را در خصوص مسائل پزشکی در اختیار آنها بگذارند.»
یکی از اپلیکیشنهایی که در این حوزه به شکل موفقیتآمیزی عمل کرده، بابیلونهلث است که در بریتانیا ساخته شده و از سوی مقامات رسمی به عنوان جایگزینی برای مشاوره پزشکی غیر اورژانسی به رسمیت شناخته شده است. یک سخنگوی بابیلونهلث در این خصوص میگوید: «چت پزشکی با ربات که با استفاده از تکنیکهای پیشرفته پردازش زبانی صورت میگیرد، از یک سو میتواند پیچیدگیهای علم پزشکی را درک و بر اساس آن عمل کند و از سوی دیگر، قادر به آن است که پیچیدگی و خاصبودن دغدغههای بیماران و نحوه ابراز آنها را نیز به خوبی پردازش و رمزگشایی کند.»
بیماران میتوانند یک چت را در این اپ آغاز کنند و نشانههای احتمالی بیماری خود را در آن توصیف کنند. در چنین شرایطی ربات طرف مقابل آنها میتواند وضعیت بیماری و نشانهها را ارزیابی کند و توصیه پزشکی درست را ارائه دهد یا بیمار را برای گرفتن پاسخهای دقیقتر و حرفهایتر به متخصصان پزشکی ارجاع دهد.
بابیلونهلث در عین حال دارد روندهای تکنولوژیک دیگری را نیز مورد بررسی قرار میدهد که یکی از آنها دستگاههای پوشیدنی و حملکردنی توسط بیمار است. مثلا اخیرا یک امکان جدید به اپ بابیلونهلث اضافه شد که با یک ردیاب قابل حمل روی بدن بیمار کار میکند. این ردیاب میتواند اطلاعات فیزیولوژیکی و وضعیت جسمی کاربر خود را ثبت و آن را با کمک تکنولوژی هوش مصنوعی تحلیل کند و به این نتیجه برسد که بیماری یا وضعیت جسمی خاصی در انتظار فرد مورد نظر هست یا نه.
مقامات شرکت بابیلونهلث میگویند یکی از مهمترین تحولاتی که در این راستا موفق به انجامش شدهاند این است که دسترسی دقیقتر و سریعتر به اطلاعات بالینی بیمار را برای پزشکان فراهم کنند و از این طریق، راه تشخیص موثرتر و کاملتر مشکلات جسمانی را هموار کنند.
مسئله تعامل انسانی پزشک و بیمار و جای خالی آن در مناسبات بیمار با ربات یا اپ یکی از نکاتی است که در خصوص استفاده از هوش مصنوعی در امور پزشکی آینده مطرح است و ناظران بدبین ممکن است آن را جزو نکات منفی استفاده از هوش مصنوعی عنوان کنند. اما حامیان این رویکرد میگویند با افزایش دقت و سرعت در تشخیص بیماریها با استفاده از هوش مصنوعی، بیمار عملا به شدت سود میکند چون از یک سو هزینههای غیرضروری زیادی حذف میشوند و از سوی دیگر، بیمار میتواند مطمئن باشد که پزشک متخصص مورد نظر او فرصت و اطلاعات کافی برای تشخیص و درمان مشکل احتمالی او را در اختیار دارد.
مئاله استفاده از گجتها برای ثبت اطلاعات فیزیولوژیک کاربر و استفاده از هوش مصنوعی میتواند کاملا فراتر از پیشبینی معضلات جسمانی احتمالی کاربر هم برود. در چنین شرایطی، گجتهای مجهز به هوش مصنوعی به ابزاری برای بهبود زندگی بیمار بدل میشوند. مثلا یک شرکت مستقر در نیوجرسی به نام چشم سوم توانسته عینک هوشمندی را طراحی کند که واقعیت افزوده را با هوش مصنوعی ترکیب میکند و قادر است زندگی بیماران مبتلا به آلزایمر را به شدت تغییر دهد.
نیک چروکوری موسس شرکت چشم سوم در این خصوص میگوید: «تکنولوژی عینک هوشمند چشم سوم به بیمار اجازه میدهد که وقتی فرضا به یکی از اعضای خانواده نگاه میکند، چهره او را تشخیص دهد. همچنین برچسبی حاوی اطلاعات مربوط به آن عضو از خانواده از طریق عینک هوشمند پیش چشم فرد مبتلا به آلزایمر نشان داده میشود. این وضعیت به شدت به بیمار آلزایمری که عملا آن فرد خانواده را نمیشناسد، کمک میرساند و حتی میتواند افراد مبتلا به اختلالات بینایی را نیز یاری کند. درواقع هوش مصنوعی به بیمار توضیح خواهد داد که دارد به چهچیزی نگاه میکند.» این تکنولوژی در آینده قرار است یک قابلیت دیگر هم داشته باشد: اینکه پزشک از راه دور به محل جراحی روی بدن بیمار نگاه کند و کار جراحی با ارائه دستور از راه دور پزشک به دستگاههای مجهز در محل انجام بگیرد.
چنین پیشرفتهایی لزوما به این معنی نیست که ما از رفتن پیش دکتر عمومی در زمانی که بیمار شدهایم بازخواهیم ماند. قرار نیست همهچیز ناگهان تغییر کند؛ اما به هر حال پیشرفتهای عظیمی دارد در عرصه پزشکی رخ میدهد که معاینه و درمان را سادهتر خواهد کرد. آنجالا در این خصوص میگوید: «تکنولوژی باعث خواهد شد که دفعات مراجعه بیمار به بیمارستان و نیز جراحی در محل بیمارستان کاهش پیدا کند. اما همواره نیاز به زیرساختهای فیزیکی در بیمارستان وجود خواهد داشت و دلیلش هم واضح است: همواره وضعیتی برای بیماران وجود خواهد داشت که به مداخله فیزیکی مستقیم در یک نهاد درمانی مثل بیمارستان نیاز داشته باشد. بیمارستانها در آینده کوچکتر و هوشمندتر خواهند شد اما از روند درمان حذف نخواهند شد.»
به علاوه، وقتی درباره افزایش تواناییها صحبت میکنیم باید مسئله گجتهای نصبشونده روی بدن بیمار را جدی تلقی کنیم. علوم مربوط به بیونیک (بازسازی مکانیکی اندام بدن) که قبلا فقط در داستانهای علمی-تخیلی کاربرد داشت، حالا با پیشرفتهای حوزه الگوسازی کامپیوتر و نیز هوش مصنوعی دارد گامهای بلندی به جلو برمیدارد. آنچه که ما امروزه به عنوان پروستتیک (اندام مصنوعی) میشناسیم خیلی زود جای خود را به اندامهای مصنوعی پیشرفته مجهز به هوش مصنوعی خواهد داد و قادر خواهد بود از تواناییهای طبیعی اندامهایی مثل دست و پا در انسان فراتر برود. همچنین توانایی شنوایی و گفتاری فردی که از گجت مجهز به تکنولوژی هوش مصنوعی استفاده میکند میتواند کاملا بالاتر از فرد معمولی باشد. مثلا او میتواند با استفاده از الگوریتمهای تشخیص صدا، مکالمات را با سرعت و دقت بهتری پیش ببرد.
اکثر تلاشها در عرصه بیونیک – از جمله پژوهشهای گسترده بخش بیونیک در انستیتو تکنولوژی ماساچوست- عموما متمرکز بر درمان معلولیت یا سایر وضعیتهای پزشکی بوده است اما در عین حال همین تکنولوژیها را میتوان در آینده نزدیک برای بهتر کردن عملکرد بدن انسان و فرارفتن از ویژگیهای زیستشناسی آن به کار گرفت.
خوان انریکز، مدیر ارشد شرکت اکسل ونچر در این خصوص میگوید: «وقتی فرد معلول با استفاده از تکنولوژیهای جدید بتواند در پارالمپیک رکوردی بهتر از ورزشکاران معمول در المپیک بزند، اهمیت این تکنولوژیهای مبتنی بر هوش مصنوعی آشکارتر خواهد شد. در چنان شرایطی، احتمالا مردم عادی ترجیح خواهند داد از این امکان برای بهبود عملکرد فیزیکی بدن خود استفاده کنند.»
با این اوصاف، آیا میتوان گفت که تحقق پزشکی رباتی و مبتنی بر هوش مصنوعی خیلی به ما نزدیک شده است؟ واقعیت این است که هنوز چالشهای زیادی در این راه وجود دارد. واضح است که چالش تامین بودجه در این زمینه به شدت مطرح است. مثلا در اروپا بودجهای که بخش خصوصی میتواند به پژوهشهای حوزه هوش مصنوعی اختصاص دهد، محدود است و بخش عمومی نیز راه تامین مالی را برای انجام این پژوهشها هموار نکرده است. به همین جهت است که چنین پژوهشها در کشوری مثل چین به خوبی پیش رفته است؛ چون بودجه لازم به صورت عمومی در چنین پژوهشهایی فراهم است و سرعت پیشرفت در این راه نیز بالاست. هر کشوری که در این راه از همین حالا سرمایهگذاری بیشتری کند، آینده پزشکی مدرن را بیشتر به خود نزدیک خواهد دید.
