مدتهاست تیتر زدهایم و خبر خواندهایم که توافق ایران و اوراسیا در مراحل نهایی قرار دارد، اما هنوز هیچ خبر رسمی درباره نتیجهبخش بودن مذاکرات ایران با ۵ کشور آسیایی منتشر نشده است؛ البته خبرهای غیررسمی و بهویژه کذب بسیار بوده و هست که نمونه آن را بارها و بارها دیده و شنیده و خواندهایم.
موضوع برقراری تعرفههای گمرکی مورد توافق ایران با کشورهای مختلف مبحثی است که برخی آن را راه نجات تجارت کشور میدانند و برخی هم معتقد هستند نباید تعرفهها را کاهش داد. در این مسیر هنوز در مرحله مذاکرات پیچیده و سیاسی هستیم.
علی سعدوندی یکی از صاحبنظران اقتصادی در کانال تلگرامی خود نوشته است: ایران از بالاترین نرخهای تعرفه در جهان در رنج است. افزایش نرخهای تعرفه به بالا رفتن ارزش پول ملی میانجامد و در واقع یارانهای است بر قاچاق. انسانها تا زمانی که به راه و روش و منش خویش شک نکنند تغییری در فرآیندهای بحرانزای خودساخته نخواهند داد. ۵۰ سال است با تقویت پول ملی به کالای خارجی یارانه دادهایم و با افزایش تعرفهها این دایره خبیث را تقویت کردهایم. آیا زمان تفکر و ارزیابی گذشته فرا نرسیده است؟
این تجربه را البته با ترکیه داشتیم که حرف و حدیث هم زیاد داشت؛ در نتیجه اینکه، تحقق یک توافق تعرفهای با هر کشوری باید به طور دقیق سنجیده شود و با نظر کارشناسی شده به اجرا درآید.
اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز هرچند به شکل فعلی از سال ۱۳۹۳ (۲۰۱۵میلادی) با ۵ کشور روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرقیزستان و ارمنستان شکل گرفت؛ اما پس از فروپاشی شوروی و پدیدارشدن جامعه کشورهای همسود روابط درونی کشورهای یادشده با فرازهای همگرایانه و فرودهای واگرایانهای همراه بود که در نهایت پس از گذشت حدود ۲۲سال به تاسیس اتحادیه اقتصادی اوراسیا منجر شد. شروع این همگرایی ابتدا از یک اتحادیه گمرکی در سال ۱۳۷۳ ( ۱۹۹۵میلادی) بین روسیه و بلاروس آغاز شد که سال بعد ازآن قزاقستان و قرقیزستان نیز به این معاهده پیوستند. تاجیکستان در سال ۱۳۷۷ (۱۹۹۹میلادی) عضو این معاهده شد. سال ۱۳۷۸ (۲۰۰۰ میلادی) همان کشورها نام اتحادیه خود را به مجمع اقتصادی اوراسیا تغییر داده و مجمع جدید را پایهگذاری کردند. در سال ۱۳۸۱( ۲۰۰۳ میلادی) معاهده تشکیل فضای اقتصادی یکپارچه بین قزاقستان، روسیه، بلاروس و اوکراین شکل گرفت و سال ۱۳۸۵ (۲۰۰۷ میلادی) شاهد برقراری معاهده کمیسیون اتحادیه گمرکی بلاروس قزاقستان و روسیه بودیم که در سال ۱۳۸۸( ۲۰۱۰ میلادی) به تشکیل اتحادیه انجامید؛ سال۱۳۸۹(۲۰۱۱ میلادی) بازهم همان ۳کشور کمیسیون اقتصادی اوراسیا را تشکیل دادند و بعد از آن در سال ۱۳۹۰ (۲۰۱۲ میلادی) بلاروس، قزاقستان و روسیه بازهم فضای اقتصادی مجرد را مطرح کردند که درنهایت در سال ۱۳۹۲ (۲۰۱۴میلادی) معاهده اولیه ایجاد اتحادیه اقتصادی اوراسیا به امضای مقامات عالیرتبه کشورهای روسیه، بلاروس و قزاقستان رسید. به دنبال آن در سال ۱۳۹۳ (۲۰۱۵ میلادی) کشورهای قرقیزستان و ارمنستان به آن پیوسته و اسناد مرتبط را امضا کردند تا بهطورجدیتر در چارچوب اتحادیه اقتصادی اهداف خود را پیش ببرند. البته با توجه به سهم بالای چین در مبادلات خارجی کشورهای عضو اتحادیه و به ویژه با روسیه فدراتیو، پیوستن چین به اتحادیه اوراسیا دور از انتظار نیست.
تعرفههای گمرکی صادرات ایران به اوراسیا حذف نشده
امیر عابدی، رئیس شورای مشترک بازرگانی ایران و قزاقستان با رد موضوع حذف تعرفههای گمرکی صادرات ایران به اوراسیا، گفت: هنوز در مرحله مذاکرات اولیه هستیم که این مذاکره بسیار پیچیده و سیاسی هستند؛ طرفین باید حدود ۱۵۰ یا ۲۰۰ کالا اعلام کنند. وی تصریح کرد: ما در سازمان همکاری شانگهای عضو ناظر هستیم اما هنوز در اتحادیه اقتصادی اوراسیا ناظر هم نیستیم و طرفین در حال مذاکره هستند. تعرفه ۵ قلم کالای کشاورزی ایران پایین آمده اما هنوز تعرفه صفر برای کالاها نداریم.
استفاده از نظر کارشناسی بخش خصوصی
نایب رئیس اتاق مشترک ایران و روسیه با بیان اینکه اتحادیه اقتصادی اوراسیا بازار بسیار خوشآتیهای برای ایران است، اظهار کرد: این اتحادیه بیش از ۱۸۴ میلیون نفر جمعیت و بیش از ۳/۵ تریلیون دلار تولید ناخالص داخلی دارد و میتواند به توسعه بازارهای صادراتی کشور و تامین کالاهای سرمایهای، واسطهای و مصرفی کشور کمک کند.
قدیر قیافه در گفتوگو با گسترش تجارت با اشاره به اینکه اهداف این مجموعه به طور کامل اقتصادی است، افزود: امروز سیاست و اقتصاد درهم تنیدهاند و بر هم اثر متقابل دارند؛ اما اظهارنظرهای مقامات عالیرتبه کشورهای عضو در زمان امضای اسناد معاهده اتحادیه صراحت دارد که سیاست خارجی و داخلی آنها الهام گرفته از تصمیمها داخلی اتحادیه نخواهد بود؛ بلکه در حوزه اقتصادی یک همگرایی و همکاری بلندمدت را پیگیری میکنند.
وی تصریح کرد: برقراری تجارت آزاد با ۵ کشور عضو این اتحادیه، باید مباحثی را در مذاکرات موردتوجه قرار داد که بهطور ویژه توصیه میشود دولتمردان در حوزه قرارداد و تنظیم فهرست کالایی، با بیشترین دقت و وسواس اقدام کرده و در حوزه مراودات پولی، مالی و بانکی نیز به توافقهایی ویژه برسند تا بتوانیم تجارت آزاد را به یک بازی برد- برد تبدیل کنیم.
به گفته قیافه، در مذاکرات حال و پیش رو باید از نظر کارشناسی بخش خصوصی استفاده بهینه و حداکثری شود، چرا که میتواند بسیار راهگشا و کارگشا باشد. در این میان توجه ویژه به مزیت نسبی اقتصاد کشور در تولید کالای کیفی و با نرخ مناسب، باید هدف راهبردی در تهیه فهرست کالا و خدمات ایرانی باشد.
نایب رئیس اتاق مشترک ایران و روسیه تاکید کرد: در مذاکرات با کشورهای اوراسیا ضرورت دارد از بخش خصوصی توانمند، متخصص و حرفهای در طول گفتوگوها دعوت شده و از ظرفیتهای آن به سود کشور استفاده شده تا به نتایج بهتر، سازندهتر و سودمندتری برای ایران اسلامی دست یابیم.
اهداف اقتصادی اتحادیه
عبدالرسول خلیلی، کارشناس مناطق آزاد به گسترش تجارت گفت: اتحادیه اقتصادی اوراسیا، درصدد است بازار بزرگی در چارچوب قوانین سازمان تجارت جهانی ایجاد کند، تجارت میان اعضا را بهبود دهد و تسهیلات بسیاری در این زمینه برای کشورهای عضو به ارمغان آورد. وی ادامه داد: اهداف این اتحادیه، ایجاد فضای واحد اقتصادی، توسعه بازار مشترک و دستیابی به حرکت آزاد کالا، سرمایه، خدمات و مردم در بازار واحد کشورهای عضو، کاهش نرخ کالاها با کاهش هزینههای حملونقل مواد خام، ترویج رقابت سالم در بازار مشترک، سیاستهای مشترک در کشاورزی، انرژی، فناوری و حملونقل است.
به گفته خلیلی، برداشت و حذف تدریجی قوانین گمرکی داخلی این کشورها، قرار دادن تعرفه خارجی مشترک بین کشورهای عضو و هماهنگسازی روند گمرکی این کشورها از دیگر هدفهای اتحادیه است.
این کارشناس اقتصادی معتقد است: رفع موانع و تسهیل صدور روادید و برقراری پرواز مستقیم بین کشورها با ایران میتواند زیربنای توسعه همکاریهای تجاری و اقتصادی را بیش از پیش فراهم کند، آنچنانکه تنوع در فعالیتهای مختلف سرمایهگذاری و اشتغال میتواند به گسترش همکاریها منجر شود.
وی اظهار کرد: این ظرفیتها از برنامههای همگرا برای استفاده از توانمندیهای اقتصادی ایران از جمله در مناطق آزاد اقتصادی بهویژه در انزلی، ارس و ماکو است که با جذب سرمایه خارجی انتقال فناوریهای پیشرفته را هم به دنبال خواهد داشت.
