تصمیمهای غلط اقتصادی آتش استقبال را خاموش کرد
سال 96 را میتوان سال تغییرهای ویژه اکوسیستم استارتآپی ایران در نظر گرفت. مهمترین تغییر در این سال افزایش سرعت اینترنت بود. از سوی دیگر تورم فارغالتحصیلان دانشگاهی و کاهش میزان استخدامهای رسمی در کشور به تمایل بیشتر افراد به راهاندازی کسبوکارهای شخصی انجامید.
مجتبی عندلیب آذر، تحلیلگر اکوسیستم استارتآپی
سال 96 را میتوان سال تغییرهای ویژه اکوسیستم استارتآپی ایران در نظر گرفت. مهمترین تغییر در این سال افزایش سرعت اینترنت بود. از سوی دیگر تورم فارغالتحصیلان دانشگاهی و کاهش میزان استخدامهای رسمی در کشور به تمایل بیشتر افراد به راهاندازی کسبوکارهای شخصی انجامید. در همه کشورهای دنیا زمانی که زمینه کار فراهم و از سوی دیگر امکان کار برای دولت کم شود، افراد تمایل بیشتری به راهاندازی کسب وکارهای شخصی نشان میدهند. آنها در بدترین حالت به دستفروشی روی میآورند. در سال 96 تغییر تکنولوژی و موج عظیم بیکاری دست به دست هم داد و به موج استارتآپی انجامید. موجی که در آن استقبال از ایجاد کسبو کارهای نوپا با آگاهی و بدون آگاهی زیاد شد. در سال گذشته دولت با ایجاد پارکهای علمی و فناوری حمایتهای ضمنی از استارتآپها را افزایش داد هرچند در بعضی موارد وعدههای دولت در حد دستورالعمل باقی ماند. به هرحال دولت توانست ظرفیتهایی بسازد و بخشی از زیرساختها را تقویت کند.
در سال گذشته جوانان تحصیلکرده و مردم یا به عبارت دیگر بخش خصوصی رفتار عالی با فرصتهای پیشآمده داشتند. استارتآپهای خوبی در حوزه خدمات شکل گرفت که به حل مشکلات مردم انجامید. حتی استارتآپهایی که ایدههای تکراری نمونههای خارجی را در کشور اجرا میکردند عملکرد خوبی از خود نشان دادند. علاوه بر ایجاد فرصتهای شغلی، تغییر سبک زندگی و رفتار شهروندی از دیگر آثار مثبت شکلگیری استارتآپهای خدماتمحور بود. در واقع آنها در سال گذشته با توسعه فعالیتهایشان به داد جریان رفت و آمد در شهر و وقت مردم رسیدند. با توجه به این تجربهها باید گفت که جوانان برخورد خوبی با تغییرات ایجادشده در سال گذشته نشان دادند.
اما چه شد که استقبال سال گذشته از اکوسیستم استارتآپی به سردی گرایید؟ تمام فعالیتهای اقتصادی در سال جاری تحتالشعاع تحولات کلان اقتصاد ایران قرار میگیرد و فعالیت کسبوکارهای نوپا و استارتآپها هم از این قاعده مستثنا نیست. به دلیل اشتباهات فاحش در سیاستگذاریهای اقتصادی سرمایهگذاران خردی که حاضر بودند سرمایهشان را در فعالیتهای استارتآپی به جریان بیندازند، به سراغ سوداگری در بازارهای دیگر رفتند. تصمیمات غلط باعث شد حجم عظیمی از سرمایه در گردش در کشور به معامله در بازارهای سکه و ارز اختصاص پیدا کند و در عمل سر اکوسیستم استارتآپی بیکلاه ماند.
در شرایطی که قیمت سکه و ارز طی چندماه چندبرابر میشود، چطور میتوان یک سرمایهگذار را راضی به سرمایهگذاری در استارتآپی کرد که آینده نامشخصی دارد و طی پنج یا هفت سال به سوددهی میرسد؟ به طور حتم صاحبان سرمایههای خرد سرمایهگذاری در بازارهایی را که در چند ماه بازدهی بیش از 30 درصد دارند به سرمایهگذاری در استارتآپها با تمام مشکلاتشان ترجیح میدهند. از سوی دیگر متاسفانه بانکها برای حمایت از استارتآپها و هدایت سرمایههای خرد به این اکوسیستم وارد عمل نشدند. در سال گذشته موج استارتآپی که از آن یاد میکنید کاملا خودجوش بالا آمد. در همهجای جهان از چنین موجی حمایت میشود اما در ایران همه دست به دست هم دادند تا این موج فروکش کند. کسبوکارهای سنتی علیه استارتآپها شورش کردند و بانکها دست نگه داشتند و برای تامین سرمایه کاری نکردند. اینطور به نظر میرسد که همه میخواهند موج را خفه کنند اما از نظر من چنین امکانی وجود ندارد چراکه این تجربهای جهانی است. دولتها نمیتوانند اقتصادها را بچرخانند و اگر بچرخانند به تجربه کره شمالی و شوروی سابق میرسیم. حتی در چین رشد اقتصادی مثالزدنی از همکاری بخش خصوصی بزرگ، شکلگیری شتابدهندهها و حمایت از تکنولوژی حاصل شده است.
در ایران بیشتر تلاشها برای ایجاد مانع است تا حمایت. هرچند در دولت معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به طور اسمی درگیر مسائل اکوسیستم استارتآپیاند اما نباید فراموش کرد که آنها با چالشهای درون سازمانی خود هم درگیرند. با توجه به بوروکراسی حاکم در این بخشها بیشتر سازوکارها متمرکز بر سنگ انداختن جلوی پای استارتآپهاست.
و اما آینده چه میشود و بهترین برنامه برای آینده چیست؟ به نظر میرسد تمرکز بحثهای استارتآپی و کارآفرینی در دانشگاه در کشور ما اشتباه است. کسب تجربه و برگزاری کارگاه در دانشگاهها برای ایران دیر است. باید تمام این برنامهها را در مدارس اجرا کرد. درواقع فرزندان ایران باید از دبیرستان با مفاهیم استارتآپی و مهارتهای کارآفرینی آشنا شوند. راه گذار از بحران بیکاری توانمندی استارتآپها و کسبوکارهای نوپاست اما سیاستها هرگز به این سمت و سو پیش نرفته است. تصمیمات اقتصادی نادرست همه بخشهای کسبوکار از جمله استارتآپها را هم ویران کرده است و لازم است برای بهبود این شرایط ارتباط سازنده مسئولان و فعالان استارتآپی پررنگتر شود.
*آینده نگر
