کتاب های دست نوشته ی قدیمی ایران و منابعی از دارو سازی را در کتابخانه اش دارد داروهای گیاهی گوناگون را در همین کتابخانه شناخت و قرار مصاحبه ما در همین کتابخانه ای بود که در شرکت داروسازی اش ساخته است.
وقتی با او هم صحبت شدیم از شناسایی فرمول 110دارویی گیاهی فراموش شده سخن و گفت و ادامه داد:«تا کنون 400گیاه دارویی را در کشور پرورش داده ام».
فریبرز معطر را پدر داروهایی گیاهی ایران می داند او متولد 1320 است و در دو دانشگاه دانشگاه فيليپس و ماربورگ(آلمان)در سه رشته داروسازي، فارماكوگنوزي، فيتوفارماسي تحصیل کرده است.
او که حالا دوران بازنشستگی اش را می گذراند، استاد دانشگاه علوم پزشكي اصفهان، استاد مدعو دانشگاه ماربورگ آلمان مدير مركز تحقيق و توسعه كارخانجات داروسازي گياهي و مشاور تحقيقاتي كارخانجات داروسازي گياهي داخلي و خارجي را در کارنامه کاری اش را دارد.
او که هم اکنون عضو انجمن بین المللی گیاهان دارویی و عضو انجمن بین المللی تاریخ علوم طبیعی آلمان است، یک سال بعد از انقلاب به اصفهان بازگشت تا در دانشکده داروسازی کار کند. او عضو انجمن فيزيولوژي و فارماكولوژي ايران، عضو انجمن داروسازان ايران، عضو انجمن كتابداران ايران، عضو انجمن علمی طب سنتی ایران، عضو هيئت تحريريه مجله آرشيو پزشكي ايران، عضو كميته هاي مختلف داروهاي گياهي كشور و مجري طرح ملي تدوين دائره المعارف پزشكي اسلام و ايران است.
پرفسور معطر در سال1380 استاد ممتاز داروسازي اصفهان، سال1381 استاد ممتاز فارماكوگنوزي كشوري، استاد ممتاز و پيشكسوت داروسازي در سال1385، استاد ممتاز و پايه گذار طب اسلامي و سنتي در سال1390، شد. او تا کنون 12کتاب، بیش از 120مقاله در نشریات داخلی و خارجی چاپ کرده است و استاد راهنمایی 250پایان نامه دکتری است.
او تا کنون 45دارویی گیاهی جدید در دنیا را برای نخستین بار ساخته است و خودش می گوید: «20میلیون دارو گیاهی تا کنون ساخته است.»
او ما را به اتاقی می برد که تا کنون داروهای که در ایران ساخته است را در آن نگهداری می کند و یک قطره را از قفسه بیرون می آورد و می گوید:« قطره ایبرو گل را ساخته که قیمت اش یک دهم معادل خارجی است ولی ساخت این قطره به همین راحتی نبوده است، پرفسور با همان لهجه پدرانه اش می گوید:«وقتی میخواستیم این دارو را بسازیم هیچ کشوری به عصاره گیاه آن را ندادمن به خارج رفتم بذر گیاه را به ایران آوردم و توانستم این دارو را در ایران تولید کنم.»
اما دکتر معطر به همراه 20نفر از متخصصان داروساز اصفهانی بعد از بازنشستگی یعنی در سال1362 بزرگترین شرکت دارو سازی کشور را راه اندازی کرد و نخستین محصولات دارویی ساخت شرکتی ایرانی را در سال1369 صادرات کرد. هم اکنون حدود 40قلم از داروهای این شرکت به کشورهای آذربایجان، اوكراین، افغانستان، تاجیكستان، یمن، صادر می شود.
به جز شرکتی که دکتر معطر در راه اندازی کرد در استان ما 95شرکت و کارگاه در تولید داروهای گیاهی فعالیت می کنند که نتیجه آن فروش 600قلم داروی گیاهی ساخت اصفهان در داروخانه های سراسر کشور است.
کاشان شهر گل گلاب، شهر داروهای گیاهی
بهار می شود عطر گیاهانی همچون گل محمدی، نعنا، بابونه، مشکک، گل ختمی، شوید، بیدمشک و ژرانیوم به مشام میرسد . 38 هزار کشاورز کاشانی 50گونه گیاهی در 170هکتار از مزارع کشت می کنند و تا پایان فصل بهار 17هزار و 450تن گیاه دارویی برداشت می کنند.
مجید کافی زاده مدیر جهاد کشاورزی شهرستان کاشان می گوید:«از این گیاه دارویی 137هزار تن انواع عرقیات گیاهی به ارزش 340 میلیارد ریال تولید می شود و این عرقیجان که در گارگاههای کوچک تولید می شود در یک سال حدود 10میلیون دلار آن صادرات می شود.»
شهرستان کاشان دارای 30واحد صنعتی و هزار و 800گارگاه گلاب گیری و عرقیات است که به قطب صنایع فرآوری و بسته بندی گیاهان دارویی کشور مشهور است.
به بزرگترین شرکت داروسازی دانش بنیان داروهای گیاهی کشور در این شهرستان است می رویم جای که 20دارویی گیاهی با فرمولاسیون خاص را در کنار 120دارویی گیاهی برای انسان ودام و مکمل غذایی و آرایشی و بهداشتی تولید کرده است.
سیدمهدی امامی مدیر این کارخانه به تولید داروهای ام جی و انتی فیشر برای درمان بیماران همورویید اشاره می کند و می گوید : این دارو فناوری ساخت پیچیده دارد که به شکل پماد و شیاف بدون مشابه خارجی تولید شده و به بیش از 20کشور صادر می شود.
وی دستیابی به دانش تولید کپسول های نرم یا آنتی ژل را دستاورد دیگر این مرکز داروسازی می داند و می گوید: با دستیابی به این فناوری انحصار ساخت این دارو از انحصار چهار کشور امریکا، آلمان، کانادا و سویس خارج شد.
وقتی به واحد دیگر سر میزنیم می بینیم این شرکت به تازگی آلزاستاپ و کپسول نرم روغن گل محمدی را تولید کرده است.
کپسول آلزاستاپ که برای تقویت حافظه و پیشگیری و درمان آلزایمر است از گیاهانی همچون کندر، وج، سعد کوفی، فلفل سیاه، زنجبیل و عسل ساخته شده است.
و کپسول نرم بلک سید یا همان کپسول نرم روغن سیاهدانه، فراورده ی طب سنتی و برای مشکلات عضلانی و اسکلتی است، برای برطرف کردن درد ماصل و کمر، دردهای عضلانی ناشی از سوء مزاج سرد و درمان کمکی آرتریت و روماتوئید استفاده می شود. در ساخت این کپسول از سیاهدانه استفاده شده است.
خودکفایی در داروهایی گیاهی
در سال1365 تولید داروهای گیاهی در قانون تعریف شد و امروز 150کارخانه تولیدکننده داروی گیاهی و کارخانه 100داروی شیمیایی در کشور فعال است.
در حوزه طب سنتی و گیاهان دارویی بیش از یک هزار و 800فرآورده طبیعی و 800فرآورده سنتی در 120شرکت ثبت شده کشور تولید شده است.
در استان اصفهان نیز از 2هزار گونه گیاه دارویی در کشور 400گونه در اصفهان وجود دارد و از هزار و 600داروی گیاهی درکشور تولید می شود که 300نوع آن در اصفهان است.
محسن میناییان رییس دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان که معتقد است ایران در بخش داروهای گیاهی به خودکفایی رسیده است می گوید:«تنها 10درصد داروهای شیمیایی کشور با مواد اولیه ایرانی تولید می شود و نیاز است به تولید مواد اولیه توجه بیشتری شود.»
اصفهان پیشتاز در صنعت داروسازی
به گفته رئیس دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، در استان ما 16شرکت داروسازی 800قلم انواع داروها را تولید می کنند که این استان قطب سوم دارو سازی کشور است.
طاهره چنگیز با اشاره به اینکه متخصصان ایرانی تلاش می کنند تا 4درصد داروهای وارداتی را بومی کنند می گوید:« 25درصد اعتبارات دارویی برای داروهای واردتی که از نظر ساخت به فناوری پیچیده نیاز دارند و بسیار گران قیمت هستند هزینه می شود.»
دانشگاه علوم پزشکی اصفهان همه ساله مواد اولیه داروها را تولید می کند نمونه آن ساخت مواد اولیه 9داروی وارداتی است.
به دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان می رویم مکانی علمی که در سال1335 با 15دانشجو فعالیت اش را آغاز کرد و حالا این مکان علمی هفت گروه علمی فارماکولوژیو سم شناسی، فارماسیوتیکس، شیمی دارویی، بالینیو خدمات دارویی داروسازی، بیوتکنولوژی دارویی در مقاطع کارشناسی تا پی اچ دی دارند و دارای مرکز تحقیقات نیز می باشد. محققان گروه شیمی دارویی دانشکده پس از دو سال تلاش مداوم، موفق به تولید مواد اولیه داروهای: نفازولین، دورزولامید، کلوزاپین، دونپزیل، هیدرالازین و پرگابالین در مقیاس صد گرم شدند.
دکتر قدمعلی خدارحمی عضو هیات علمی و مدیر گروه شیمی دارویی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان می گوید: دانش فنی تولید این مواد دارویی کاملاً بومی سازی شده و در صورت تولید صنعتی، می تواند کشور را به مرحله خودکفایی در این زمینه برساند.
این داروها که بصورت قرص، آمپول، قطره و شربت تولید خواهند شد برای درمان بیماری های اعصاب، چشم، فشار خون، تنفسی و عفونت های ویروسی استفاده می شوند.
قراراست با راه اندازی یک شرکت دانش بنیان تولید صنعتی این مواد اولیه دارویی تا یک ساله آینده آغاز شود.
هم اکنون 4درصد داروهای کشور وارد می شوند که از نظر هزینه سهم 25درصدی دارند. که به گفته طاهره چنگیز رئیس دانشگاه علوم پزشکی اصفهان: شرکت های دارو سازی باید برای ساخت این داروها حمایت شوند.به همه دلیل هر ساله بین 5تا15 داروی جدید وارد بازار می شود.
تولید داروهای وارداتی در شرکت های دارو سازی اصفهان
به سمت جنوب اصفهان که برویم هفت کیلومتر دورتر از شهر اصفهان کارخانه است که سال1381 راه اندازی شده است و حدود 110قلم دارو را تولید می کند.یکی از فعالیت های این شرکت تولید داروهایی است که تا پیش از وارداتی بودند و امسال توانست دو دارو ورداتی را تولید داخل کند.
قطره چشمی لوتپردنول(با نام تجاری لوترا) با کاربرد رفع حساسیت های چشمی و التهابات پس از اعمال جراحی چشمی و پتاسیم سیترات (با نام تجاری آلکانف)با کاربرد هیپوکالمی و درمان سنگ های کلیه و مجاری اداری و اسیدوز توبولار کلیوی امسال وارد بازار شد.
غلامرضا اخوان فرید مدیرعامل شرکتی که این داروها را نخستین بار ساخته اند می گوید: تولید این دوقلم داروی بیش از ۵میلیون دلار صرفه حویی ارزی داشته است.
فعالیت بزرگترین شرکت سازنده آنتی بیوتیک در اصفهان
حدود 50درصد سبد دارویی کشور شامل آنتیبیوتیکها است که از این میزان قرار است 60درصد در شرکتی در دامنه کوههای جنوبی اصفهان که سال1371 راه اندازی شده است ،تولید می شود.
در این واحد صنعتی 50هکتاری سه گروه فرآوردههای دارویی شامل، آنتیبیوتیک، غیرآنتی بیوتیک و رژیمی-غذایی در این شرکت تولید می شود.
مدیرعامل این شرکت داروسازی می گوید:«ظرفیت تولید سالانه این شرکت 45میلیون شیشه پودر، 460میلیون عدد قرص و یک میلیارد و دویست میلیون کپسول است.»
محمد نادری علیزاده که از خروج این شرکت از زیان دهی سخن می گوید ادامه می دهد: «تا سال گذشته این شرکت 68میلیارد تومان زیان دهی داشت که با اقدامات صورت گرفته امسال به 20میلیارد تومان سود خالص خواهیم رسید.»
وی در خواست می کند:« اگر 50میلیارد تومان تسهیلات با سود پایین و به صورت بلندمدت برای شرکت تأمین شود سود خالص شرکت تا پایان سال به دو برابر خواهد رسید.»
در کشور ما 250شرکت دارو سازی فعالیت دارند که به گفته دکتر ابوالفضل اصلانی معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، ارزش تولیدات شرکت های داروسازی استان اصفهان بیش از 970میلیارد تومان است و با این سهم تولید اصفهان 10درصد کل ارزش تولیدات دارویی کشور را تولید می کند.
