به گزارش خبرنگار فانا، دکتر داوود یادگاری افزود: در برخی بیمارستان‌های کشور شاهد عفونت‌هایی هستیم که هیچ دارویی برای درمان آنها وجود ندارد و احتمال انتقال این عفونت‌ها به افراد دیگر نیز وجود دارد.

وی خاطرنشان کرد: 70 درصد مصرف آنتی بیوتیک مربوط به بخش غیرانسانی و حیوانی است و باید برای این حوزه نیز فکر جدی شود.

خبرنگار فانا با دکتر داوود یادگاری متخصص بیماری‌های عفونی، رئیس مرکز تحقیقات بیماری‌های عفونی و گرمسیری دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و مدیر گروه بیماری‌های عفونی این دانشگاه در حاشیه بیست‌وششمین کنگره بیماری‌های عفونی و گرمسیری ایران گفت‌وگویی انجام داده که به شرح زیر است:

در ابتدا درباره آخرین وضعیت و تغییر و تحولات بیماری‌های عفونی در ایران توضیح بفرمایید.

با بهبود وضع بهداشت و واکسیناسیون در کشور طیف بیماری‌های عفونی در ایران در حال تغییر است. یعنی بیماری‌هایی که قبلا شیوع پیدا می‌کرد مانند سرخک، آبله، آبله مرغان، فلج اطفال و .. به مرور کاهش یافته است. یا مثلا بیماری مالاریا تقریبا در حال ریشه‌کن شدن است. این روند بسیار خوبی بوده که طی شده و در عین حال برخی بیماری‌های دیگر در حال جایگزینی با بیماری‌های قبلی هستند. به خصوص با توجه به اینکه بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان، شیمی‌درمانی می‌شوند و داروهای سرکوب‌گر ایمنی دریافت می‌کنند، این باعث می‌شود این افراد دچار نقص ایمنی شده و دچار عفونت‌های فرصت‌طلب شوند. از یک طرف هم استفاده از داروهای جدید در درمان‌ها مثلا در روماتیسم‌ها و در بیماری‌های نقص ایمنی باعث می‌شود، شانس ابتلا به برخی عفونت‌ها افزایش یابد. بحث دیگر هم مربوط به HIV است که روند آن در کشور رو به افزایش است. ویروس HIV تهاجم به سیستم دفاعی بدن دارد، احتمال دچار شدن به عفونت‌های فرصت‌طلب نیز در افراد HIV مثبت زیاد می‌شود. بنابراین با توجه به اینکه داروها در این بیماران نقص ایمنی عفونت‌های فرصت طلب خاصی هستند و میکروب‌های خیلی مقاوم‌تری هستند، در نتیحه هم هزینه‌های درمانی در این بیماران افزایش می‌یابد، هم طول دوره درمان و بستری و هم افزایش مقاومت‌های دارویی.

درباره آخرین وضعیت مقاومت‌های دارویی در ایران به ویژه درخصوص بیماران مبتلا به بیماری‌های عفونی توضیح بفرمایید.

معضل مقاومت دارویی در دنیا رو به افزایش است و این مشکل تنها مربوط به کشور ما نیست و موضوعی جهانی است اما در کشورهای پیشرفته این روند آهسته‌تر و کمتر است اما در کشورهای در حال توسعه و خاورمیانه شدیدتر است و روند آن نگران‌کننده‌تر است. طبق یک آمار رسمی در سال 2050 میزان مرگ و میر ناشی از مقاومت دارویی نسبت به مرگ و میر ناشی از انواع سرطان‌ها پیشی می‌گیرد. حدود 10 تا 15 سالی است که در بیمارستان‌های کشور روند مقاومت دارویی را رصد می‌کنیم و متاسفانه به نتایج خوبی هم نرسیدیم. اشکال عمده این است که خیلی از میکروب‌هایی که در بیمارستان‌ها هستند که تحت عنوان عفونت‌های بیمارستانی شناخته می‌شوند، به اکثر آنتی‌بیوتیک‌های موجود در حال مقاومت نشان دادن هستند و بنابراین درمان این عفونت‌ها بسیار هزینه‌بر خواهد بود. به برخی میکروب‌ها برخورد کرده‌ایم که هیچ‌گونه دارویی برای آنها نداریم و به تمام آنتی‌بیوتیک‌ها مقاومت هستند. یعنی فرد دچار نوعی عفونت بیمارستانی شده است اما متاسفانه هیچ آنتی‌بیوتیکی برای درمان او وجود ندارد.

راهکارهای پیشنهادی برای حل این معضل چیست؟

در کشورهای مجاور ایران به مراتب وضعیت بدتر است. بخشی از این معضل به علت انتقال و تبادلات و رفت و آمدها رخ می‌دهد. مصرف بی‌روسه آنتی‌بیوتیک در کشور علت دیگر بروز این معضل است چه توسط خود افراد و چه تجویز نابجا توسط برخی پزشکان. بخش دیگر هم مربوط به مصرف آنتی‌بیوتیک در بخش دام و طیور است. طبق آمار بیش از 70 درصد مصرف آنتی‌بیوتیک مربوط به بخش غیرانسانی و حیوانی است و تنها حدود 30 درصد مربوط به بخش انسانی است. بنابراین اگر بخواهیم با این معضل مبارزه کنیم باید روی آن 70 درصد نیز کار شود و مصرف آنتی‌بیوتیک را در حیوانات کاهش دهیم چرا که مقاومت ایجاد شده در دام و طیور به انسان نیز قابل انتقال است. از سوی دیگر متاسفانه تولید آنتی‌بیوتیک‌های جدید نیز در دنیا به شدت کاهش یافته است. یعنی در سال 1987 ظرف چند سال 16 سال آنتی‌بیوتیک جدید تولید و روانه بازار جهانی شود این در حالیست که از سال 2008 تا 2012 فقط دو آنتی‌بیوتیک جدید تولید و روانه بازار شد. شرکت‌های دارویی به علت هزینه‌های بسیار بالا، تمایلی به تولید آنتی‌بیوتیک‌های جدید ندارند. بنابراین اگر راهکاری پیدا نکنیم، در آینده همه کشورها و به ویژه ایران با مشکلات عدیده روبرو خواهند شد و مقاومت به بسیاری از میکروب‌ها شیوع پیدا خواهد کرد و از بیماری به بیماری دیگر منتقل می‌شود. در حال حاضر کمیته‌های استوارد شیپ در بسیاری از بیمارستان‌های کشور تشکیل شده یا در حال تشکیل است. در دنیا نیز همینطور است. وظیفه این کمیته نیز نظارت بر مصرف بهینه آنتی‌بیوتیک‌ها در بیمارستان و نظارت بر روند مقاومت‌های دارویی است این نظارت باعث می‌شود تا آنتی‌بیوتیک انتخابی مناسب، دوز آن مناسب، دوره آن مناسب و طول دوره درمان مناسب‌تر باشد.

وضعیت داروهای درمان بیماری‌های عفونی در کشور چطور است؟

داروها هم تولیدی و هم وارداتی هستند. شرکت‌های دارویی داخلی هم مبادرت کرده‌اند با همکاری شرکت‌های خارجی تا بتوانند این داروها را در کشور تولید کنند. این باعث شده است تا دسترسی به آنتی‌بیوتیک‌ها در کشور تسهیل شود. هم‌اکنون اکثر آنتی‌بیوتیک‌ها در داخل کشور در دسترس مردم هستند اما توصیه‌ای که می‌شود این است که باید روی کیفیت آنتی‌بیوتیک‌های داخلی بیشتر کار شود. کیفیت آنتی‌بیوتیک‌ها توسط وزارت بهداشت تائید می‌شود و حتما بررسی‌های اولیه نیز در این زمینه انجام می‌شود اما بهتر است در این زمینه سختگیرانه‌تر عمل شود و این داروها در اختیار مراکز تحقیقاتی دانشگاه‌ها قرار گیرند تا نظر بدهند. این مراکز می‌توانند با تحقیقات ساده، اثربخشی این آنتی‌بیوتیک‌ها را مورد بررسی قرار دهند.

گفت‌وگو از محمدامین به‌آبادی